PHÂN TÍCH NHÂN VẬT VIỆT VÀ CHIẾN TRONG "NHỮNG ĐỨA CON TRONG GIA Đ̀NH"



Những đứa con trong gia đ́nh của nhà văn Nguyễn Thi gắn liền với không khí của những ngày kháng chiến chống đế quốc Mỹ quyết liệt và hào hùng. Câu chuyện kể về những đứa con trưởng thành trong gia đ́nh lớn cách mạng, hun đúc những vẻ đẹp truyền thống của quê hương. Mỗi một nhân vật trong tác phẩm đă thể hiện một cách đặc sắc phẩm chất, cá tính của con người Nam Bộ trung dũng kiên cường, gắn bó với gia đ́nh, quê hương, trung thành với cách mạng.

Tác phẩm được xây dựng theo kết cấu truyện ngắn hiện đại: là mạch hồi ức của anh tân binh Việt, đan xen giữa quá khứ và hiện tại, nối kết một cách tự nhiên t́nh cảm gia đ́nh – quê hương – cách mạng. Không gian giàu kịch tính và thời gian nghệ thuật của tác phẩm tạo nên sự đan cái của những câu chuyện kể không theo tŕnh tự tuyến tính mà có sự sắp xếp hợp lư, tạo ra sự liên tưởng nhiều chiều. Xoay quanh nhân vật trung tâm là hai chị em Chiến và Việt c̣n là hệ thống h́nh tượng nhân vật gắn bó với nhau trong t́nh ruột thịt, có những nét bản chất thống nhất như chảy ra trong cùng huyết thống, nhưng mỗi người một vẻ không ai giống ai. Chính những nét tiêu biểu đó đă góp phần tái hiện thành công phẩm chất đáng quí của những con người quê hương Nam bộ giàu ḷng yêu nước, căm thù giặc, giúp người đọc hiểu rơ hơn về một thời đại hào hùng và giá trị nhân bản của cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Những nhân vật trong gia đ́nh được giới thiệu gắn với h́nh ảnh thân thương của quê hương và những kỷ niệm cụ thể thời thơ ấu dữ dội của anh tân binh Việt. Chiến đấu giữa bầy giặc Mỹ, bị thương, lạc đồng đội, người chiến sĩ ấy giữa cơn mê tỉnh chập chờn đă nhớ về những h́nh ảnh thân thương nhất từ thời ấu thơ. Dường như đó chính là nguồn sức mạnh giúp anh vượt qua cái chết t́m về sự sống, t́m về đồng đội. Những con người trong gia đ́nh Việt gắn với hồi ức thiêng liêng và cảm động làm sống dậy cả một quá khứ yêu thương và căm thù: chị Chiến, má, chú Năm. Hiểu theo một nghĩa rộng, đó cũng là những đứa con trong gia đ́nh lớn: cách mạng.
Tất cả những con người ấy cùng giống nhau ở ḷng căm thù giặc sâu sắc, v́ những tội ác mà chúng đă gây ra với người thân trong gia đ́nh. Gắn bó với mảnh đất quê hương, những con người ấy c̣n giàu t́nh nghĩa, trung thành với cách mạng bởi cách mạng đă đem lại cho họ sự đổi đời thật sự. Dường như anh chiến sĩ Việt đă thừa hưởng được từ thế hệ đi trước, chú Năm và má, hành động dũng cảm gan góc và ḷng say mê khao khát được đánh giặc. Trong các nhân vật được tái hiện, chú Năm và má được khắc hoạ với những nét riêng độc đáo.

Chú Năm thể hiện đầy đủ bản tính tự nhiên của người nông dân Nam bộ hiền lành chất phác, giàu cảm xúc mơ mộng nội tâm. Một người từng trải qua đắng cay của cuộc đời làm mướn trước cách mạng, để thành bản tính ít nói. Đau thương hằn sâu từ cuộc đời gian khổ và với tư cách chứng nhân của tội ác của thằng Tây, thằng Mỹ và bọn tay sai phải chăng đă làm nên nét đa cảm trong gương mặt với đôi mắt lúc nào cũng mở to, mọng nước.Chất Nam bộ rặt trong con người ông thể hiện qua việc hay kể sự tích cho con cháu, và kết thúc câu chuyện thể nào cũng ḥ lên mấy câu. Nét đặc biệt độc đáo ở người đàn ông này là có sổ ghi chép chuyện gia đ́nh. Cuốn sổ ghi đầy đủ những chuyện thỏn mỏn của nhiều thế hệ, như minh chứng cho tấm ḷng thuần hậu của ông. Đoóc̣n là những trang ghi chép tội ác của kẻ thù gây ra, những chiến công của từng thành viên, như một biên niên sử. Bản thân ông cũng chính là một trang sử sống, khi gửi gắm, nhắn nhủ cho hai chị em Chiến và Việt: “chuyện gia đ́nh ta nó cũng dài như sông, để rồi chú sẽ chia cho mỗi người một khúc mà ghi vào đó…”. Nhân vật đă thể hiện vẻ đẹp của tấm ḷng sắt son, ư thức trách nhiệm của thế hệ đi trước.

Má của Chiến và Việt là hội tụ phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Nam bộ anh hùng trong kháng chiến. Những ấn tượng tác giả để lại đậm nét trong người đọc về nhân vật này là về tính gan góc từ khi c̣n là con gái. Người đàn bà hết ḷng thương yêu chồng con ấy đă phải trải qua thời khắc dữ dội khi kẻ thù chặt đầu chồng, nhưng má đă vượt lên đau thương để nuôi dạy đàn con khôn lớn trưởng thành. H́nh ảnh người mẹ ấy đối mặt với họng súng quân thù như gà mẹ xoè cánh che chở đàn con, khiến kẻ thù phải run sợ trước đôi mắt của người vượt sông vượt biển. Nuôi con và cả con của đồng chí, má là hiện thân của vẻ đẹp gan góc được tôi luyện trong đấu tranh, với đức hy sinh vô bờ bến lặng thầm, tảo tần lam lũ, đau thương chôn kín trong giọt nước mắt lặng lẽ kín đáo. Trong tâm hồn người phụ nữ ấy là t́nh yêu lớn lao, ư chí bất khuất kiên cường và cả tinh thần dám hy sinh, đổi mạng sống v́ cách mạng.

Hai chị em Chiến và Việt đă được thừa hưởng tất cả những vẻ đẹp của thế hệ đi trước, tính cách được tạo nên từ truyền thống gia đ́nh, từ hoàn cảnh đặc trưng: thương cha má, cùng chung lo toan công việc cách mạng, giàu t́nh nghĩa với quê hương. Không phải ngẫu nhiên hai chị em đă cùng xung phong ṭng quân một ngày, để trả mối thù cha bị chặt đầu, má bị trái cà nông quân thù sát hại. Trong hoàn cảnh khốc liệt của cuộc chiến đấu, biết căm thù cũng là một phẩm chất cần thiết, bởi căm thù giặc tàn phá quê hương, sát hại người thân cũng là một biểu hiện sâu sắc của t́nh yêu với quê hương, gia đ́nh! Bởi vậy đêm ṭng quân không chỉ có hai chị em tranh nhau ghi tên mà thanh niên trong xă ghi tên ṭng quân cũng rất đông. Hành động của hai chị em có sự đồng t́nh của chú Năm, như một điểm nhấn hành động này hoàn toàn không phải là tự phát mà gắn với ư thức giác ngộ của tuổi trẻ trên quê hương đau thương và anh dũng.

Kí ức của Việt gắn với h́nh ảnh của chị Chiến, với kỷ niệm tuổi thơ trong trẻo của hai chị em. Người con gái ấy có cá tính riêng, có những nét giống má, gan góc, chăm chỉ, đảm đang tháo vát. Hai chị em kề tuổi nên có lúc c̣n rất trẻ con, nhưng bao giờ trong những lần căi vă th́ chị cũng nhường em. Đến khi tham gia công việc cách mạng, Chiến tỏ ra chín chắn hơn Việt. Những mất mát đau thương đă khiến cô gái ấy sớm trưởng thành, nhưng không hề làm chai sạn tâm hồn giàu nữ tính. Lúc nào Chiến cũng có cái gương nhỏ, như những người con gái mới lớn nào cũng thích làm duyên. Câu chuyện của hai chị em trước đêm ṭng quân đă chứng tỏ khả năng quán xuyến, thay thế vai tṛ của mẹ để chăm em, khiến cho bản thân cậu em thân thiết phải ngạc nhiên v́ chứng kiến một chị Chiến giống in như má, răm rắp nghe theo sự cắt đặt của chị.

Một trong những t́nh tiết truyện tạo được xúc động mạnh cho người đọc là h́nh ảnh hai chị em trước đêm ṭng quân khiêng bàn thờ má qua gửi chú Năm. Hai chị em đă làm cho người chú phải ngạc nhiên v́ sự trưởng thành trước tuổi. Đó là chi tiết cho thấy những đứa con trong gia đ́nh cách mạng này đă ư thức rơ chỉ có lên đường diệt giặc mới trả được mối thù giặc Mỹ đè nặng hai vai. Việc nhà việc nước vẹn toàn, lời động viên của chú Năm dành cho hai chị em đă thể hiện niềm tin tưởng vào thế hệ trẻ thời chống Mỹ.

Xuyên suốt mạch truyện là ḍng hồi ức của Việt, nhân vật trung tâm của tác phẩm. Người chiến sĩ ấy vốn là đứa trẻ gan dạ từng chứng kiến cảnh kẻ thù quăng đầu cha mà xông tới nhằm thằng liệng đầu mà đá. Được d́u dắt từ ấu thơ, Việt cũng đă biết làm cảnh giới, chiếc ná cao su thành vật báo hiệu khi có động. Bản tính hồn nhiên của một cậu bé mới lớn thể hiện ra ở sự hiếu thắng, lúc nào cũng giành phần hơn, nhưng từ sâu thẳm là t́nh cảm yêu thương những người ruột thịt, tự hào với truyền thống quê hương. Những lần ngất đi tỉnh lại của Việt giữa băi chiến trường ngổn ngang xác giặc đă giúp anh có thêm sức mạnh t́nh thương vượt lên cái chết để trở về đội ngũ. Nguyễn Thi đă thành công khi không miêu tả vào những chiến công của anh chiến sĩ mà đă chỉ ra cho người đọc vẻ đẹp nhân văn trong tâm hồn người cầm súng. Vẻ đẹp ấy là hội tụ của ư chí, quyết tâm và trên hết là t́nh thương yêu sự gắn bó với người thân và sau này là t́nh cảm chan hoà thân ái giữa cậu Tư với đồng chí đồng đội như trong một nhà.

Tác phẩm thành công khi đă đem lại cho người đọc sự h́nh dung về mảnh đất Nam Bộ anh dũng và đau thương trong những ngày kháng chiến chống Mỹ. Đạc biệt, bằng sự am hiểu sâu sắc bản chất của người dân Nam Bộ yêu nước, tác giả đă dựng nên những con người vừa b́nh thường giản dị nhưng lại có vẻ đẹp, tầm vóc phi thường của con người thời đại chống Mỹ cứu nước. Giọng kể chuyện giản dị, xây dựng đối thoại tự nhiên và nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật đặc sắc đă để lại ấn tượng khó quên về những đứa con trong gia đ́nh cách mạng. Đồng thời c̣n phát hiện sâu sắc về sự trưởng thành của thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến đấu. Vẻ đẹp ấy kết tinh chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, sức mạnh làm nên chiến thắng của nhân dân Việt Nam, một phẩm chất cao quí c̣n để lại những tấm gương cho thế hệ sau noi theo.




Xem thêm bài khác