Phân tích h́nh tượng con sông Đà hùng vĩ , dữ dội và thơ mộng trữ t́nh

I. MB

Nguyễn Tuân là cây bút tài hoa , uyên bác , cả đời say mê t́m kiếm vẻ đẹp của cuộc sống . Ông có sở trường về thể loại tuỳ bút . Một trong những sáng tác tiêu biểu của ông là tuỳ bút “ Người lái đ̣ sông Đà” . Tác phẩm đă khắc hoạ vẻ đẹp đa dạng vừa hung bạo vừa trữ t́nh của con sông Đà và ca ngợi người lái đ̣ giản dị mà ḱ vĩ trên ḍng sông .

II . TB

1. Giới thiệu chung .


Tuỳ bút “Người lái đ̣ sông Đà” dược in trong tập tuỳ bút “Sông Đà” (1960), gồm 15 bài tuỳ bút và một bài thơ ở dạng phác thảo. Tác phẩm được viết trong thời ḱ xây dựng CNXH ở miền Bắc. Đó là kết quả của chuyến đi thực tế của nhà văn đến Tây Bắc trong kháng chiến chống Pháp,đặc biệt là chuyến đi thực tế năm 1958. Nguyễn Tuân đến với nhiều vùng đất khác nhau, sống với bộ đội, công nhân và đồng bào các dân tộc. Thực tiễn xây dựng cuộc sống mới ở vùng cao đă đem đến cho nhà văn nguồn cảm hứng sáng tạo.

Ngoài phong cảnh Tây Bắc uy nghiêm, hùng vỹ và tuyệt vời thơ mộng, NT c̣n phát hiện những điểm quư báu trong tâm hồn con người mà ông gọi là “thứ vàng mười đă được thử lửa, là chất vàng mười của tâm hồn Tây Bắc.”

Qua “Người lái đ̣ sông Đà”, Nguyễn Tuân với ḷng tự hào của ḿnh đă khắc hoạ những nét thơ mộng, hùng vỹ nhưng khắc nghiệt của thiên nhiên đất nước qua h́nh ảnh con sông Đà hung bạo và trữ t́nh. Đồng thơi, nhà văn cũng phát hiện và ca ngợi chất nghệ sĩ, sự tài ba trí dũng của con người lao động mới : chất vàng mười của đất nước trong xây dựng CNXH qua h́nh ảnh người lái đ̣ sông Đà.Từ đó nhà văn ca ngợi sông Đà, núi rừng Tây Bắc vừa hùng vĩ vừa thơ mộng, đồng bào Tây Bắc cần cù, dũng cảm, rất tài tử, tài hoa.

2. Phân tích h́nh tượng ḍng sông Đà .

Trước hết , con sông đà được Nguyễn Tuân miêu tả là ḍng sông hung bạo , dữ dội . Khi hung bạo, sông Đà là kẻ thù số một sẵn sàng cướp đi mạng sống con người, có tâm địa độc ác như người d́ ghẻ. Để khắc hoạ tính cách của sông Đà, tác giả đă dựng lại khúc sông nguy hiểm . Đó là đoạn cảnh đá bờ sông dựng đứng vách thành: chẹt ḷng sông Đà như một cái yết hầu. Đó là quăng Hát Loóng dài hàng cây số nước xô đá, đá xô sóng , sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đ̣i nợ xuưt bất cứ người lái đ̣ sông Đà nào tóm được qua đây. Lại một đoạn sông khác, sông Đà là cái hút nước xoáy tít. Có những thuyền đă bị nó hút tụt xuống, thuyền trồng cây chuối ngược rồi vụt biến đi dến mười phút sau mới thấy tan xác ở khuỷnh sông dưới..Nhưng dữ dội nhất là ở những thác đá. Nguyễn Tuân đă buộc sự dữ dội, nham hiểm của sông Đà phải hiện lên thành h́nh và gào thét bằng trăm ngàn âm thanh. Chưa thấy sông nhưng người ta đă bị đe doạ bởi tiếng thác nước nghe như oán trách ǵ, rồi lại như van xin, rồi lại như khiêu khích, giọng nghe gằn mà chế nhạo. Tác giả đă dựng lại cuộc thuỷ chiến giữa sông Đà và người lái đ̣ để lột tả cho được tính hung bạo của nó và tài nghệ của người lái đ̣. Thác đá được xếp thành từng tuyến mà nhà văn gọi là thạch trận, nhằm ăn chết cái thuyền đơn độc. Ở tuyến một, thác đá mở ra năm cửa trận, bốn cửa tử, một cửa sinh, cửa sinh nằm lập lờ phía tả ngạn. Ở tuyến hai, tăng thêm nhiều cửa tử để đánh lừa con thuyền vào, và cửa sinh lại nằm bên phía hữu ngạn. Ở tuyến ba, bên phải bên trái đều là luồng chết, luồng sống nằm ở giữa. Người lái đ̣ phải nhắm đúng luồng sinh để vượt qua.


Bên cạnh tính cách hung bạo, dưới ng̣i bút Nguyễn Tuân con sông Đà lại rất trữ t́nh , gợi bao cảm xúc làm mê say ḷng người. Khi trữ t́nh, sông Đà hiền hoà, mềm mại, huyền ảo như mái tóc của một phụ nữ kiều diễm: con sông tuôn dài như một áng tóc trữ t́nh, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc bung nở hoa ban hoa gạo tháng hai và cuồn cuộn mây mù khói núi Mèo nương xuân.

Không chỉ đẹp ở h́nh dáng, sông Đà c̣n gợi cảm ở màu sắc, mà tác giả đă bao lần dày công quan sát mới nói hết được vẻ độc đáo ấy: Mùa xuân ḍng sông xanh ngọc bích (nghĩa là một màu xanh trong và sáng); mùa thu nước sông Đà lừ lừ chín đổ như mặt người bâm đi v́ rượu bữa . Đặc biệt là không khí hoang dại, tĩnh lặng : Bờ sông hoang dại như bờ tiền sử. Bờ sông hồn nhiên như một nỗi niềm cổ tích tuổi xưa. Đề lột tả không khí đầy thơ ấy.Nguyễn Tuân đă tả đàn hươu ngẩng đầu ngơ ngác mơ một tiếng c̣i sương, và cái nắng tháng ba Đường thi Yên hoa tam nguyệt há Dương Châu, gợi tâm sự của người t́nh nhân chưa quen biết ! Lúc này, không thấy đâu con sông Đà diện mạo và tâm địa độc ác, mà chỉ thấy t́nh cảm của ḍng sông đối với con người như một cố nhân, xa th́ thấy nhớ thương, gặp lại th́ thấy mừng vui như nối lại chiêm bao đứt quăng. C̣n con sông lại mang bao rung động yêu thương như nhớ những ḥn đá xa xôi để lại nơi thượng nguồn . Khi tả con sông Đà trữ t́nh, Nguyễn Tuân đă sử dụng những câu văn nhẹ nhàng, êm ái. Câu ngắn, vị ngữ diến tả trạng thái b́nh lặng, để lại trong ḷng người âm hưởng mênh mang, thơ mộng .

III . Kết bài

Trong tuỳ bút “ Người lái đ̣ sông Đà” , nhà văn Nguyễn Tuân đă rất thành công trong việc sử dụng nhiều thuạt ngữ của các ngành nghề khác nhau nhằm miêu tả vẻ hùng vĩ , thơ mộng của con sông Đà và mở ra bao liên tưởng độc đáo , bất ngờ trong tâm trí người đọc . Qua đó , ta thấy được tài hoa , vốn văn hoá uyên thâm và phong cách nghệ thuật độc đáo của Nguyễn Tuân . Đồng thời ta c̣n thấy được cảm hứng ngợi ca , tự hào về chất vàng thiên nhiên , về giang sơn gấm vóc Việt Nam của tác giả .

(Sưu tầm)
Xem thêm bài khác