Phân tích h́nh tượng người lái đ̣ trên sông Đà

I . Mở bài


Nguyễn Tuân là cây bút tài hoa , uyên bác , cả đời say mê t́m kiếm vẻ đẹp của cuộc sống . Ông có sở trường về thể loại tuỳ bút . Một trong những sáng tác tiêu biểu của ông là tuỳ bút “ Người lái đ̣ sông Đà” . Tác phẩm đă khắc hoạ vẻ đẹp đa dạng vừa hung bạo vừa trữ t́nh của con sông Đà và ca ngợi người lái đ̣ giản dị mà ḱ vĩ trên ḍng sông .

II . TB

1. Giới thiệu chung .


Tuỳ bút “Người lái đ̣ sông Đà” dược in trong tập tuỳ bút “Sông Đà” (1960), gồm 15 bài tuỳ bút và một bài thơ ở dạng phác thảo. Tác phẩm được viết trong thời ḱ xây dựng CNXH ở miền Bắc. Đó là kết quả của chuyến đi thực tế của nhà văn đến Tây Bắc trong kháng chiến chống Pháp,đặc biệt là chuyến đi thực tế năm 1958. Nguyễn Tuân đến với nhiều vùng đất khác nhau, sống với bộ đội, công nhân và đồng bào các dân tộc. Thực tiễn xây dựng cuộc sống mới ở vùng cao đă đem đến cho nhà văn nguồn cảm hứng sáng tạo.
Ngoài phong cảnh Tây Bắc uy nghiêm, hùng vỹ và tuyệt vời thơ mộng, NT c̣n phát hiện những điểm quư báu trong tâm hồn con người mà ông gọi là “thứ vàng mười đă được thử lửa, là chất vàng mười của tâm hồn Tây Bắc.”

Qua “Người lái đ̣ sông Đà”, Nguyễn Tuân với ḷng tự hào của ḿnh đă khắc hoạ những nét thơ mộng, hùng vỹ nhưng khắc nghiệt của thiên nhiên đất nước qua h́nh ảnh con sông Đà hung bạo và trữ t́nh. Đồng thơi, nhà văn cũng phát hiện và ca ngợi chất nghệ sĩ, sự tài ba trí dũng của con người lao động mới : chất vàng mười của đất nước trong xây dựng CNXH qua h́nh ảnh người lái đ̣ sông Đà.Từ đó nhà văn ca ngợi sông Đà, núi rừng Tây Bắc vừa hùng vĩ vừa thơ mộng, đồng bào Tây Bắc cần cù, dũng cảm, rất tài tử, tài hoa.

2. Phân tích nhân vật người lái đ̣ .

Người lái đ̣ hiện lên trước hết là một người lao động từng trải , có nhiều kinh nghiệm đ̣ giang , có ḷng dũng cảm, gan dạ, mưu trí, nhanh nhẹn và cả sự quyết đoán nữa. Nguyễn Tuân đưa nhân vật của ḿnh vào ngay hoàn cảnh khốc liệt mà ở đó, tất cả những phẩm chất ấy được bộc lộ, nếu không phải trả giá bằng chính mạng sống của ḿnh. nhà văn gọi đây là cuộc chiến đấu gian lao của người lái đ̣ trên chiến trường sông Đà, trên một quăng thuỷ chiến ở mặt trận sông Đà. Đó chính là cuộc vựơt thác đầy nguy hiểm chết người, diễn ra nhiều hồi, nhiều đợt như một trận đánh mà đối phương đă hiện ra diện mạo và tâm địa của kẻ thù số một :

“Đá ở đây ngàn năm vẫn mai phục hết trong ḍng sông, h́nh như mỗi lần có chiếc thuyền nào xuất hiện ở quăng ầm ầm mà quạnh hiu này, mỗi lần có chiếc nào nhô vào đường ngoặt sông là một số ḥn bèn nhổm cả dậy để vồ lấy thuyền. Mặt ḥn đat nào trông cũng ngỗ ngược, ḥn nào cũng nhăn nhúm méo mó hơn cả cái mặt nước chỗ này… Sông Đà đă giao việc cho mỗi ḥn. Mới thấy rằng đây là nó bày thạch trận trên sông. Đám tảng ḥn chia làm ba hàng chặn ngang trên sông đ̣i ăn chết cái thuyền , một cái thuyền đơn độc không c̣n biết lùi đi đâu để tránh một cuộc giáp lá cà có đá dàn trận địa sẵn…

Trong thạch trận ấy, người lái đ̣ hai tay giữ mái chèo khỏi bị hất lên khỏi sóng trận địa phóng thẳng vào ḿnh. Khi sông Đà tung ra miếng đ̣n hiểm độc nhất là nước bám lấy thuyền như đô vật túm thắt lưng đặng lật ngửa ḿnh ra giữa trận nước vang trời thanh la năo bạt, ông lăo vẫn không hề nao núng, b́nh tĩnh, đầy mưu trí như một vị chỉ huy, lái con thuyền vượt qua ghềnh thác. Ngay cả khi bị thương, người lái đ̣ vẫn cố nén vết thương, hai chân vẫn kẹp chặt lấy cuống lái, mặt méo bệch như cái luồng sóng đánh hồi lùng, đánh đ̣n tỉa, đánh đ̣n âm vào chỗ hiểm. “Phá xong cái trùng vi thạch trận thứ nhất”, người lái đ̣ “phá luôn ṿng vây thứ hai”. Ông lái đ̣ đă nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá. Đến ṿng thứ bà, ít cửa hơn, bên phải bên trái đều là luồng chết cả, nhưng người lái đă chủ động “tấn công”: Cứ phóng thẳng thuyền, chọc thủng cửa giữa đó. Thuyền vút qua cổng đá cánh mở khép. Vút, vút, cửa ngoài, cửa trong, lại cửa trong cùng, thuyền như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái được lượn được. Trong cuộc chiến không cân sức ấy , người lái đ̣ chỉ có một cán chèo , một con thuyền không có đường lùi c̣n ḍng sông dường như mang sức mạnh siêu nhiên của loài thuỷ quái . Tuy nhiên , kết cục cuối cùng , người lái đ̣ vẫn chiến thắng , khiến cho bọn đá tướng tiu nghỉu bộ mặt xanh lè v́ phải chịu thua một con thuyền nhỏ bé .

Người lái đ̣ trong tác phẩm là một người lao động vô danh , làm lụng âm thầm , giản dị , nhờ lao động mà chinh phục được ḍng sông dữ , trở nên lớn lao , ḱ vĩ , trở thành đại diện của CON NGƯờI . Người lao động nhờ ư chí kiên cường , bền bỉ , quyết tâm mà chiến thắng sức mạnh thần thánh của thiên nhiên . Đó chính là yếu tố làm nên chất vàng mười của nhân dân Tây Bắc .


Nổi bật nhất, độc đáo nhất ở người lái đ̣ sông Đà là phong thái của một nghệ sĩ tài hoa. Khái niệm tài hoa, nghệ sĩ trong sáng tác của Nguyễn Tuân có nghĩa rộng, không cứ là những người làm thơ, viết văn mà cả những người làm nghề chẳng mấy liên quan tới nghệ thuật cũng được coi là nghệ sĩ, nếu việc làm của họ đạt đến tŕnh độ tinh vi và siêu phàm. Trong người lái đ̣ sông Đà, Nguyễn Tuân đă xây dựng một h́nh tượng người lái đ̣ nghệ sĩ mà nhà văn trân trọng gọi là tay lái ra hoa. Nghệ thuật ở đây là nắm chắc các quy luật tất yếu của sông Đà và v́ làm chủ được nó nên có tự do.

Quy luật ở trên con sông Đà là thứ quy luật khắc nghiệt. Một chút thiếu b́nh tĩnh, thiếu chính xác, hay lỡ tay, quá đà đều phải trả giá bằng mạng sống. Mà ngay ở những khúc sông không có thác lại dễ dại tay dại chân mà buồn ngủ. Chung quy lại, nơi nào cũng hiểm nguy. Ông lăo lái đ̣ vừa thuộc ḍng sông, thuộc quy luật của lũ đá nơi ải nước hiểm trở này, vừa nắm chắc binh pháp của thần sông thần đá. V́ thế, vào trận mạc, ông thật khôn khéo, b́nh tĩnh như vị chỉ huy cầm quân tài ba. Mọi giác quan của ông lăo đều hoạt động trong sự phối hợp nhịp nhàng, chính xác. Xong trận, lúc nào cũng ung dung, thanh thản như chưa từng vượt thác: sóng thác xèo xèo tan ra trong trí nhớ. Sông nước lại thanh b́nh. Đêm ấy nhà đ̣ đốt lửa trong hang đá, nướng ống cơm lam và toàn bàn về cá anh vũ, cá dầm xanh, về những cái hầm cá hang ca mùa khô nổ những tiếng to như ḿn bộc phá rồi túa ra đầy tràn ruộng. Cũng chả thấy ai bàn thêm một lời nào về cuộc chiến thắng vừa qua nơi ải nước đủ tướng dữ quân tợn vừa rồi. Như những nghệ sĩ chân chính, sau khi vắt kiệt sức ḿnh để thai nghén nên tác phẩm không mấy ai tự tán dương về công sức của ḿnh. nhà văn Nguyễn Tuân đưa ra một lời nhận xét : Cuộc sống của họ là ngày nào cũng chiến đấu với sông Đà dữ dội, ngày nào cũng giành lấy sự sống từ tay những cái thác, nên nó cũng không có ǵ là hồi hộp, đáng nhớ… Họ nghĩ thế, lúc ngừng chèo. Phải chăng người lái đ̣ anh hùng có lẽ dế thấy, nhưng nh́n người lái đ̣ tài hoa, chỉ có Nguyễn Tuân.

III . Kết bài

Tuỳ bút “ Người lái đ̣ sông Đà” là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật tài hoa uyên bác của nhà văn Nguyễn Tuân . Tác phẩm không chỉ ngợi ca vẻ đẹp ḱ vĩ thơ mộng của thiên nhiên Tây bắc mà c̣n ca ngợi vẻ đẹp b́nh dị , anh hùng mà tài hoa của người dân lao động nơi đây . Qua đó , nhà văn Nguyễn Tuân bộc lộ t́nh yêu đất nước , niềm tự hào hứng khởi , gắn bó tha thiết với non sông Việt Nam .

(Sưu tầm)
Xem thêm bài khác