Đề : Tính dân tộc trong bài thơ Việt Bắc được biểu hiện cụ thể ở những phương diện nào? Tŕnh bày vắn tắt và nêu dẫn chứng minh họa.

Gợi Ư :

A- Mở Bài

Bài thơ Việt Bắc là đỉnh cao của thơ Tố Hữu và cũng là một thành tựu quan trọng của thơ ca kháng chiến chống Pháp.Bài thơ được Tố Hữu sáng tác vào tháng 20 năm 1954 nhân một sự kiện lịch sử.Trung ương Đảng và chính phủ rời chiến khu về thủ đô Hà Nội.Từ điểm xuất phát ấy bài thơ thể hiện t́nh gắn bó thắm thiết giữa người ra đi và người ở lại,giữa miền xuôi và miền ngược,giữa người cán bộ với Việt Bắc quê hương của cách mạng,với đất nước và nhân dân,với Đảng và Bác Hồ,với cuộc kháng chiến đă thành kỉ niệm sâu nặng trong tâm hồn.

Như thế nghĩa là trong niềm vui thắng lợi và đón nhận cuộc sống thanh b́nh nhà thơ vẫn không quên t́nh nghĩa gắn bó trong những năm gian khổ đă qua và coi đây là cội nguồn sức mạnh tinh thần to lớn cho những ngày hiện tại và tương lại.Có thể nói,bài thơ Việt Bắc là khúc t́nh ca và cũng là khúc hùng ca mà cội nguồn sâu xa của nó là t́nh cảm quê hương đất nước,là truyền thống ân nghĩa,đạo lư thuỷ chung của dân tộc.

B-Thân bài

1.Việt Bắc với vẻ đẹp của cảnh và người
a) Nét độc đáo của cảnh Việt Bắc.
b)Sự hoà quyện giữa cảnh và người.
Trước hết với kiểu kết cấu đối đáp rất đậm đà t́nh nghĩa của bài thơ Việt Bắc là t́nh yêu với thiên nhiên đất nước được biểu hiện cụ thể qua sự gắn bó với núi rừng Việt Bắc trong nỗi nhớ của người cán bộ sắp về xuôi.Cảnh Việt Bắc hiện ra những vẻ đẹp hiện thực và thơ mộng,thi vị gợi rơ nét độc đáo của Việt Bắc so với nhiều miền quê khác của đất nước.Việt Bắc đó là h́nh ảnh “Trăng lên đầu núi,nắng chiều lưng nương”,h́nh ảnh bản làng mờ trong sương sớm,những bếp lửa hồng trong đêm khuya,là những “rừng nứa bờ tre,ng̣i thưa,sông Đáy” là tiếng mơ trâu về trong rừng chiều,tiếng “Chày đêm nện cối đều đều suối xa”.

Nhưng có lẽ nổi bật nhất là nỗi nhớ của Tố Hữu về Việt Bắc là sự hoà quyện với người,là ấn tượng không thể phai mờ về những người dân Việt Bắc cần cù trong lao động,thuỷ chung trong nghĩa t́nh:
Ta về ḿnh có nhớ ta

Nhớ ai tiếng hát ân t́nh thuỷ chung.
Qua đó có thể thấy thiên nhiên Việt Bắc hiện ra với những vẻ đẹp phong phú,đa dạng,thay đổi theo thời tiết,từng mùa.Gắn với cảnh tượng ấy là con người giản dị,người đi làm nương rẫy,người đan nói,người hái măng…Bằng những việc làm tưởng chừng nhỏ bé của ḿnh họ đă góp phần tạo ra sức mạnh vĩ đại của cuộc kháng chiến.Chính t́nh nghĩa gắn bó và san sẻ cũng nhau chịu đựng gian khổ thiếu then,cùng nhau gánh vác nhiệm vụ nặng nề,khó khăn giữa nhân dân với bộ đội và cán bộ tất cả càng làm cho h́nh ảnh Việt Bắc sáng ngời trong hồi tưởng của nhà thơ.Việt Bắc- đó là h́nh ảnh những mái nhà “Hắt hiu lau xám,đậm đà ḷng son”,h́nh ảnh người mè “Địu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô”,là những ngày tháng đồng cam cộng khổ:
Thương nhau chia củ sắn lùi
Bát cơm sẻ nửa,chăn sui đắp cùng
Có thể nói âm hưởng trữ t́nh vang vọng suet b ài thơ tạo nên khúc ca ngọt ngào,đằm thắm của t́nh yêu đồng chí với đồng bào,của t́nh yêu thiên nhiên,yêu đất nước,yêu đời.

2.Việt Bắc hào hùng trong chiến đấu
a)Khung cảnh sử thi
b)Vai tṛ Việt Bắc trong cách mạng và kháng chiến.
Theo ḍng hồi tưởng của Tố Hữu bài thơ dẫn ta vào khung cảnh Việt Bắc chiến đấu với những h́nh ảnh hào hùng,những hoạt động sôi nổi,những âm thanh náo nức,phấn chấn.ở đây bài thơ tràn đầy âm hưởng anh hùng ca mang dáng vẻ sử thi hiện đại bởi v́ chỉ cần miêu tả khung cảnh hùng tráng của Việt Bắc,Tố Hữu đă nêu bật khí thế chiến đấu vô cùng mạnh mẽ của dân tộc.
Những đường Việt Bắc của ta
Đêm đêm rầm rập như là đất rung
Quân đi điệp điệp trùng trùng
ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan
Dân công đỏ đuốc từng đoàn
Bước chân nát đá,muôn tàn lửa bay.
Dân tộc ấy đă vượt qua bao gian khổ hi sinh để lập nên những ḱ tích,những chiến công ,đèo Giàng,sông Lô,phố Ràng,Hoà B́nh,Tây Bắc,Điện Biên…..Nhưng Tố Hữu không thể miêu tả diễn biến của cuộc kháng chiến mà chỉ c̣n đi sâu vào lư giải những cội nguồn sức mạnh đă dẫn tới chiến thắng.Đó là sức mạnh của ḷng căm thù : “Miếng cơm chấm muối,mối thù nặng vai”,sức mạnh t́nh nghĩa thủy chung: “Ḿnh đây ta đó,đắng cay ngọt bùi” nhất là sức mạnh của khối đoàn kết toàn dân,của sự hoà quyện gắn bó giữa con người với thiên nhiên-tất cả tạo thành h́nh ảnh “đất nước đứng lên”
Nhớ khi giặc đến giặc lùng
Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây
Núi giăng thành luỹ sắt dày
Rừng che bộ đội,rừng vây quân thù
Mênh mông bốn mặt sương mù
Đất trời ta cả chiến khu một ḷng.
Đặc biệt bằng những lời thơ trang trọng mà tha thiết Tố Hữu đă đi sâu nhấn mạnh,h́nh ảnh và vai tṛ của Việt Bắc như là quê hương của cách mạng,căn cứ vững chắc của cuộc kháng chiến.Trong những năm đen tối trước cách mạng,h́nh ảnh Việt Bắc hiện dần từ mờ xa “mưa nguồn suối lũ,những mây cùng mù” cho đến xác định như chiến khu kiên cường nơi nuôi dưỡng bao sức mạnh đấu tranh,nơi sản sinh nhiều địa danh đă đi vào lịch sử dân tộc.
Ḿnh về có nhớ núi non
Nhớ khi kháng Nhật,thủa c̣n Việt Minh
Ḿnh đi ḿnh có nhớ ḿnh
Tân Trào, Hồng Thái, mái đ́nh ,cây đa.
Trong những năm tháng kháng chiến gian lao Việt Bắc là nơi có “cụ Hồ soi sáng”,có “Trung ương, Chính phủ luận bàn việc công để kiên định niềm tin yêu của cả nước đối với Việt Bắc,Tố Hữu lại dùng những câu thơ mang sắc thái ca dao dạt dào những âm hưởng nghĩa t́nh của hồn thơ dân tộc.
ở đâu đau đớn giống ṇi
Trông về Việt Bắc mà nuôi chí bền
Mười lăm năm ấy ai quên
Quê hương cách mạng dựng nên cộng hoà.

3.Việt Bắc trong cảm hứng về ngày mai
a)Vẽ ra viễn cảnh tươi đẹp
b)Dự đoán về sự tha hoá.
Từ t́nh cảm yêu mến,gắn bó với cảnh và người Việt Bắc từ niềm tin tưởng vững chắc vào sức mạnh của nhân dân dưới sự lănh đạo của Đảng và Bác Hồ,Tố Hữu vẽ ra viễn cảnh tươi đẹp của Việt Bắc ngày mai trong khung cảnh xây dựng cuộc sống mới hoà b́nh,phồn vinh.
Ngày mai rộn ră sơn khê
Ngược xuôi tàu chạy ,bốn bề lưới giăng
Than Phấn Mễ,thiết Cao Bằng
Phố phường như nấm như măng giữa trời.
Những h́nh ảnh ấy là mơ ước,khát vọng và cũng là t́nh nghĩa mà những người cán bộ kháng chiến muốn đền đáp nơi từng là cội nguồn của cách mạng,nơi đă cưu mang,che chở họ trong những ngày đầy gian nan hi sinh.
+Đặc biệt ở những ḍng cuối cùng của bài thơ người đọc càng hiểu sâu thêm sự sắc sảo,nhạy bén của bài thơ Tố Hữu khi hướng về ngày mai,nhà thơ không quên,một nét đẹp trong đạo lư truyền thống của dân tộc đó là t́nh nghĩa thuỷ chung,có mới mà không nới cũ,luôn nghĩ đến nhau và v́ nhau giữa miền xuôi và miền ngược,giữa cán bộ và nhân dân của ḿnh.
Ḿnh về thành thị xa xôi
Nhà cao c̣n thấy núi đồi nữa chăng?
Phố đông c̣n nhớ bản làng
Sáng đèn c̣n nhớ mảnh trăng giữa rừng?
Có thể coi đây là lời cảnh báo về sự tha hoá khi có sự thay đổi môi trường,khi người ta có thể quên đi tất cả t́nh nghĩa năm xưa để chỉ nghĩ đến ḿnh và v́ ḿnh.Cho đến hôm nay những lời thơ ấy của Tố Hữu vẫn giữ nguyên ư nghĩa thời sự chứ không hề cũ xưa.

C-Kết luận

Nh́n chung Việt Bắc là một bài thơ trữ t́nh,chính trị bởi v́ thơ ở đây là thơ với căn cứ cách mạng,với truyền thống cách mạng,với đất nước và nhân dân.Nhưng quan trọng hơn cả chuyện công tác cái đă làm cho người ta cảm động là bài thơ đă thể hiện hết được truyền thống ân nghĩa của dân tộc Việt Nam,thể hiện một khát vọng về một chiến sĩ chan hoà t́nh yêu thương,hạnh phúc,thanh b́nh,bền vững măi măi trên đất , quê hương
Xem thêm bài khác