1. Đăng nhập
  2. Đăng kư
Hiện kết quả từ 1 tới 3 của 3
  1. #1
    Tham gia ngày
    May 2012
    Bài gửi
    1.721
    Cảm ơn
    4
    Thanked 102 Times in 78 Posts

    Tư liệu tham khảo về tác phẩm Ai đă đặt tên cho ḍng sông

    ►Xem: 2743 ►Trả Lời: 2
    ►Chia Sẽ:
    01-07-2012

    Tư liệu tham khảo về tác phẩm Ai đă đặt tên cho ḍng sông

    I. Về thể loại - loại h́nh


    Ai đă đặt tên cho ḍng sông ? là tác phẩm nằm trong loại h́nh kí và thuộc thể loại bút kí văn học. Bút kí văn học có dung lượng gần như truyện ngắn, ghi chép về những sự kiện, con người có thực, đồng thời tŕnh bày trực tiếp cảm nhận, suy nghĩ của tác giả về những sự kiện, con người ấy. Đọc một bút kí, cái mà người ta chờ đợi trước hết là tính có vấn đề của nó, gắn liền với việc tác giả thể hiện được những khám phá sâu sắc về đối tượng, đề xuất được những tư tưởng, quan niệm có ư nghĩa đối với đời sống hiện tại.

    Ranh giới giữa bút kí văn học và tuỳ bút văn học nhiều khi khá nhập nhằng, đặc biệt trong trường hợp tác giả quan tâm nhiều tới việc biểu lộ cái tôi nghệ sĩ phóng khoáng, tự do, giàu tiềm lực văn hoá của ḿnh và chọn một h́nh thức diễn tả có duyên, đầy màu sắc biểu cảm, chứa đựng nhiều liên tưởng, tưởng tượng độc đáo... Do có những đặc điểm vừa nói, Ai đă đặt tên cho ḍng sông ? cũng có thể được xem là một thiên tuỳ bút đặc sắc (xem thêm phần nói về thể tuỳ bút ở bài Người lái đ̣ Sông Đà).

    II. Tiếp cận văn bản

    Viết về bất cứ ḍng sông nào trên trái đất, người ta cũng cần có, cần thể hiện được một t́nh yêu tha thiết, lắng sâu và một sự am tường không hề sách vở về những vấn đề địa lí, lịch sử và văn hoá gắn liền với chúng. Bởi các ḍng sông luôn là cái nôi của những vùng, những nền văn hoá đa dạng, lắm sắc màu và là đối tượng mà các cư dân sống trong ṿng tay của chúng phải vô hạn biết ơn. Viết về con sông Hương cũng cần và lại càng cần như vậy. Đây là một thách thức nhưng là thách thức đă được chuyển hoá thành niềm giục giă đầy tự nhiên, đầy xao xuyến trong tâm hồn những ai yêu sông Hương, yêu Huế. May thay, chúng ta đă có được những nhà thơ, nhà văn tài năng vượt qua được các thách thức nói trên để tặng cho sông Hương những tác phẩm bất hủ[1]. Trong những nhà thơ, nhà văn đó có Hoàng Phủ Ngọc Tường, người đă viết nên một thiên tuyệt bút có nhan đề là Ai đă đặt tên cho ḍng sông ?

    Vang lên từ nhan đề, trước hết, câu hỏi Ai đă đặt tên cho ḍng sông ? có dáng dấp của một thoáng ngẩn ngơ rất thi sĩ (và theo chính tác giả cho biết th́ đó là câu hỏi của một thi sĩ đích thực). Từ thoáng ngẩn ngơ này, bao nhiêu ấn tượng về cái đẹp của sông Hương sẽ ùa về trong tâm trí, khơi lên mạch viết dạt dào cảm xúc về "nhan sắc" thiên phú của ḍng nước êm đềm chảy qua Huế cố đô. Vang lên những lần khác trong tác phẩm[2], câu hỏi biến thành một nỗi suy tư thâm trầm, đánh động bao vốn liếng văn hoá tích tụ trong người viết và cũng đ̣i nó phải được hiện diện trên trang giấy. Vậy đó, ta đang nói đến những mạch cảm hứng lớn đă dẫn dắt nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường đến và đi với sông Hương, để rồi tiếp nữa, làm một cuộc viễn du vào ḷng muôn độc giả, đóng vai người truyền cảm hứng cho họ bộc lộ t́nh yêu xứ sở hết sức thiết tha của ḿnh.

    Thông thường, người ta hay sử dụng phép nhân hoá khi miêu tả thiên nhiên. Kể cũng là điều dễ hiểu, bởi trong văn học, các đối tượng không bao giờ xuất hiện như những "khách thể tự nó" mà như những "vật" thể hiện nỗ lực của con người nhằm chủ quan hoá toàn bộ thế giới khách quan. Hoàng Phủ Ngọc Tường cũng đă nhân hoá sông Hương. Nhưng nhân hoá ở đây không chỉ là nhân hoá trong từng đoạn miêu tả rời rạc với mục đích làm cho câu văn, h́nh ảnh trở nên sinh động. Ông đă thực sự xây dựng sông Hương thành một nhân vật, một con người, để được chuyện tṛ, đối thoại cùng nó. Điều này hoàn toàn hợp lẽ, bởi chẳng phải ta vẫn quen nghĩ rằng các ḍng sông vừa là kẻ đồng sáng tạo, vừa là chứng nhân lịch sử, văn hoá của một vùng đất hay sao ? Dưới ng̣i bút tài hoa và cái nh́n đầy mê đắm, trân trọng của tác giả, sông Hương cũng có một cuộc đời phong phú trải qua nhiều giai đoạn, khi gian truân, khi êm đềm. Giữa ḷng Trường Sơn, nó chính là "một cô gái Di-gan phóng khoáng và man dại", có "bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng". C̣n khi đă ra khỏi rừng, "sông Hương nhanh chóng mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hoá xứ sở". Sông Hương có "phần tâm hồn sâu thẳm", có vẻ mặt lúc trầm mặc, lúc vui tươi, có thái độ đầy ân t́nh với Huế khi dành cho cố đô "điệu slow t́nh cảm" vô cùng giàu ư nghĩa... Tác giả đă thực sự trở thành một tri kỉ của sông Hương, hiểu ngọn ngành khí chất của nó, và hơn thế, c̣n chu đáo đề xuất với chúng ta một cách nh́n toàn diện về người bạn của ḿnh : "Nếu chỉ mải mê nh́n ngắm khuôn mặt kinh thành của nó, tôi nghĩ rằng người ta sẽ không hiểu một cách đầy đủ bản chất của sông Hương...". Ông dơi theo từng khúc quanh, nét lượn, bước ngoặt rất cụ thể của sông Hương để nói với độc giả về những "ư tứ" mà sông Hương muốn biểu lộ trước con người và miền đất Châu Hoá xưa : "Nhưng ngay từ đầu vừa ra khỏi vùng núi, sông Hương đă chuyển ḍng một cách liên tục, ṿng giữa khúc quanh đột ngột, uốn ḿnh theo những đường cong thật mềm, như một cuộc t́m kiếm có ư thức để đi tới nơi gặp thành phố tương lai của nó. Từ ngă ba Tuần, sông Hương theo hướng nam bắc qua điện Ḥn Chén ; vấp Ngọc Trản, nó chuyển hướng sang tây bắc, ṿng qua thềm đất băi Nguyệt Biều, Lương Quán rồi đột ngột vẽ một h́nh cung thật tṛn về phía đông bắc, ôm lấy chân đồi Thiên Mụ, xuôi dần về Huế". Theo tác giả, sông Hương đă thật "tâm lí" khi "trôi đi chậm, thực chậm" qua kinh thành Huế, như để yên ủi người ta đừng quá sầu muộn về sự biến đổi vô thường của cuộc đời, về sự vèo qua chóng mặt của thời gian. Ḍng nước sông Hương đă lặng lờ một cách cố t́nh để muôn ngh́n ánh hoa đăng trong đêm hội rằm tháng Bảy từ điện Ḥn Chén trôi về qua Huế "bỗng ngập ngừng như muốn đi muốn ở". Bằng "cách trôi" rất riêng đó của ḿnh, sông Hương như muốn nhắc người ta rằng cuộc đời này có rất nhiều cái đáng vương vấn. Rồi nữa, nếu không nhờ sự phát hiện đầy tính chất đồng điệu của tác giả đối với sông Hương, mấy ai biết rằng việc sông Hương đột ngột đổi ḍng ngay khi vừa định chia tay Huế là thuận theo một lí do rất t́nh cảm, rất "người' : chẳng qua, nó muốn gặp lại Huế "để nói một lời thề trước khi về biển cả". ở đây, có đến ba thái độ chí t́nh cùng "hợp lưu" với nhau : cái chí t́nh của sông Hương đối với Huế, cái chí t́nh của con người Huế trong t́nh yêu (như là một phẩm chất được thấm nhiễm từ sông Hương) và cái chí t́nh của chính tác giả dành cho sông Hương, dành cho cả mảnh đất xưa gọi là Châu Hoá ! Suy cho cùng, nếu không có cái chí t́nh của tác giả th́ cái chí t́nh của sông Hương không thể trở thành một "khách thể tinh thần" hiện diện trong đời sống chúng ta và gây ấn tượng sâu đậm đến vậy !

    Nếu biết cất lên tiếng người, hẳn sông Hương sẽ nói rằng nó đă thực sự yên tâm khi chọn trang viết của Hoàng Phủ Ngọc Tường để hoá thân. Có lẽ chính nhà văn cũng nhận thấy, cũng hiểu niềm tin cậy đó, nên từng câu văn của ông bay bổng, diễm ảo lạ thường. Nhiều lúc, độc giả có cảm tưởng ngôn từ trong bài bút kí không phải là của tác giả dùng để mỉêu tả sông Hương mà chính là ngôn từ của sông Hương đang hát lên bài ca của ḿnh. Ngôn từ ấy trôi chảy hết sức tự nhiên, nếu có "luyến láy" th́ cũng "luyến láy" một cách tự nhiên, bởi chất hào hoa, đa t́nh vốn đă là cái ǵ thuộc về căn cốt của người viết rồi. Hăy thử đọc lại một vài đoạn : "Trước khi về đến vùng châu thổ êm đềm, nó đă là một bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn, mănh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn, và cũng có lúc nó trở nên dịu dàng và say đắm giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng", "Đó là vẻ đẹp trầm mặc nhất của sông Hương, như triết lí, như cổ thi, kéo dài măi đến lúc mặt nước phẳng lặng của nó gặp tiếng chuông chùa Thiên Mụ ngân nga tận bờ bên kia, giữa những xóm làng trung du bát ngát tiếng gà", "Từ đây, như đă t́m đúng đường về, sông Hương vui tươi hẳn lên giữa những biền băi xanh biếc của vùng ngoại ô Kim Long, kéo một nét thẳng thực yên tâm theo hướng tây nam - đông bắc, phía đó, nơi cuối đường, nó đă thấy chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non",... Theo một cái nh́n mang tính phân tích, có thể thấy trong các đoạn văn trên, tác giả đă vận dụng khá nhiều thủ thuật ngôn từ, từ việc phối hợp hài hoà thanh điệu của các tiếng tới việc lựa chọn những định ngữ đắt nhất cho các đối tượng được miêu tả, từ việc sử dụng các ẩn dụ, so sánh đích đáng tới việc "khảm" một cách khéo léo ư tứ của các văn bản xưa vào văn mạch mới. Tuy vậy, đọc chúng lên, ta không có cảm giác cộm, vướng, bởi tác giả đă hoàn toàn làm chủ những thủ thuật ngôn từ kia, bắt chúng vâng phục tuyệt đối sự điều hành của ḿnh. Nói rộng ra, thiên bút kí đưa đến rất nhiều thông tin mà đọc lên vẫn thấy thanh thoát là nhờ thế.

    Nhất quán với cách nh́n sử thi vốn có, Hoàng Phủ Ngọc Tường không quên tô đậm niềm "quang vinh" mà sông Hương đă có được trong lịch sử dài lâu của dân tộc. Có lẽ để khỏi mang tiếng là "thiên vị", ông đă dẫn ra các "lời chứng" vừa từ sử sách vừa từ những con người đă thực sự can dự vào cuộc kháng chiến vừa qua của dân tộc. Nhưng đồng thời, nhà văn cũng thấm thía rằng mọi thứ trên đời đều có thể bị quên đi, chỉ văn hoá là c̣n lại măi. Có chiến công nào lớn hơn chiến công của văn hoá ? Và mọi chiến công khác, nếu c̣n muốn được nhắc tới th́ đều phải mang ư nghĩa văn hoá. Ông viết : "Sông Hương là vậy, ḍng sông của thời gian ngân vang, của sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc. Khi nghe lời gọi, nó biết cách tự hiến đời ḿnh làm một chiến công, để rồi nó trở về với cuộc sống b́nh thường, làm một người con gái dịu dàng của đất nước". Không, nhà văn không đơn thuần "tính đếm" hay kể lại những phẩm chất đa dạng của sông Hương. Lồng trong lời đánh giá khái quát mang tính chất ghi công đó, ông muốn đặc biệt nhấn mạnh đến vẻ đẹp văn hoá sâu xa, trầm tĩnh của sông Hương. Không phải ngẫu nhiên ở rất nhiều đoạn trong bài bút kí này, ông đă thường xuyên nghĩ tới Truyện Kiều, nhân vật Kiều khi nói về sông Hương. Đối với người Việt Nam, Truyện Kiều là tập đại thành của nền văn học, văn hoá dân tộc. Được so sánh, được liên hệ với Truyện Kiều chính là một niềm vinh dự. Nhưng một điều thú vị đáng nói là là trong Truyện Kiều luôn có vang bóng của sông Hương, của văn hoá sông Hương. Tác giả đă chứng minh điều này một cách tinh tế và thuyết phục, bằng mẫn cảm nghệ sĩ, bằng những hiểu biết sâu sắc về cuộc đời Nguyễn Du. Ông đă có một so sánh rất lạ, rất độc đáo nhưng cũng vô cùng chính xác : "H́nh như trong khoảnh khắc chùng lại của sông nước ấy, sông Hương đă trở thành một người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya". Sự thực, câu văn không đơn thuần chỉ có so sánh. Nó chứa đựng (hay là thể hiện) một cái nh́n đồng nhất hoá, nâng sông Hương lên thành đích thực một linh hồn. Tác giả cũng kể lại cho ta một phát hiện bất ngờ chỉ có được ở những con người sống v́ nghệ thuật, sống trong nghệ thuật : "Tôi đă chứng kiến một người nghệ nhân già, chơi đàn hết nửa thế kỉ, một buổi tối ngồi nghe con gái đọc Kiều : "Trong như tiếng hạc bay qua - Đục như tiếng suối mới sa nửa vời"... Đến câu ấy, người nghệ nhân chợt nhổm dậy vỗ đùi, chỉ vào trang sách Nguyễn Du mà thốt lên : 'Đó chính là Tứ đại cảnh !". Bằng lịch lăm văn chương, nghệ thuật của ḿnh, sau khi đi một ṿng để nêu lên chân lí "ḍng sông ấy không bao giờ tự lặp lại ḿnh trong cảm hứng của các nghệ sĩ", rằng sông Hương đă hiện h́nh với đủ cung bậc trong thơ của Tản Đà và Cao Bá Quát, Bà Huyện Thanh Quan và Tố Hữu, tác giả lại khẳng định trong niềm ngạc nhiên của sự khám phá : "sông Hương quả thực là Kiều, rất Kiều".

    Viết về một ḍng sông văn hoá, quả rất cần một tư thế văn hoá. Hoàng Phủ Ngọc Tường đă thể hiện được điều này trong bút kí Ai đă đặt tên cho ḍng sông ? Rất nhiều trải nghiệm của một đời viết luôn gắn bó với con người, dân tộc và đất nước đă được đưa vào đây. Yêu sông Hương nhưng t́nh yêu ấy không ngăn cản ta yêu những ḍng sông khác có trên trái đất. Và ngược lại, niềm thích thú được quan sát dáng nét độc đáo của những ḍng sông thuộc các vùng miền từng qua lại làm tươi mới trong ta nỗi rung động bồi hồi rất đặc biệt trước ḍng sông quê hương đă nuôi lớn cuộc đời ḿnh. Ai đă đặt tên cho ḍng sông ? - Câu hỏi ấy không chỉ phản ánh một khoảnh khắc xao xuyến của tâm tư. Cao hơn, nó hé lộ cho ta thấy một tâm thế sống luôn có trách nhiệm với cuộc đời, luôn biết ngạc nhiên về cái bí ẩn, phong phú vô tận của tạo vật.

    (Sưu tầm)

    Xem thêm bài khác

  2. #2
    Tham gia ngày
    May 2012
    Bài gửi
    1.721
    Cảm ơn
    4
    Thanked 102 Times in 78 Posts

    1. Vẻ đẹp sông Hương

    a) Sông hương vùng thượng lưu


    - Sông Hương vùng thượng lưu mang vẻ đẹp của một sức sống mănh liệt, hoang dại, bí ẩn, sâu thẳm nhưng cũng có lúc dịu dàng, say đắm.

    - Sự mănh liệt, hoang dại của con sông được thể hiện qua những so sánh : “Bản trường ca của rừng già”, những h́nh ảnh đầy ấn tượng : (“rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn”, mănh liệt qua những ghềnh thác, cuộn xoáy như cơn lốc vào những đáy vực bí ẩn”)

    - Vẻ dịu dàng, say đắm : những sắc màu rực rỡ (“những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”).

    - Ḍng sông được nhân hoá : như một cô gái di gan phóng khoáng và man dại, rừng già đă hun đúc cho nó một bản lĩnh gan dạ, một tâm hồn tự do và trong sáng. Đó là sức mạnh bản năng của người con gái, sức mạnh ấy được chế ngự bởi cấu trúc địa lư lănh thổ để đi ra khỏi rừng, nó “nhanh chóng mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hoá sứ sở”.

    - Ngay từ đầu trang viết, người đọc đó cảm nhận được sự tài hoa của ngũi bút Hoàng Phủ Ngọc Tường : liên tưởng ḱ thú, xác đáng, ngôn từ gợi cảm,... Tất tạo sức cuốn hút, hấp dẫn về một con sông mang linh hồn, sự sống, kết thúc đoạn văn, tác giả giới thiệu trọn vẹn con sông (tâm hồn sâu thẳm của nó) vừa dẫn dắt, gợi mở sang đoạn tiếp theo sẽ miêu tả khuôn mặt kinh thành của ḍng sông.

    b) Sông Hương đoạn chảy về đồng bằng và ngoại vi thành phố

    Lúc này, sông Hương được ví “như người con gái đẹp nằm ngủ mơ màng” được “người t́nh mong đợi” đến đánh thức. Kiến thức địa lư đă giúp tác giả miêu tả tỉ mỉ sông Hương với những khúc quanh và lưu vực của nó.

    Đoạn văn thể hiện năng lực quan sát tinh tế và sự phong phú về ngôn ngữ h́nh tượng giúp nhà văn viết được những câu văn đầy màu sắc tạo h́nh và ấn tượng : “Sông Hương vẫn đi trong dư vang của Trường Sơn”, “ Sắc nước trở nên xanh thẳm”, “nó trôi đi giữa 2 dăy đồi sừng sững như thành quách, ḍng sông mềm như tấm lụa, với những chiếc thuyền xuôi ngược chỉ bé bằng con thoi ”. Rồi “giữa đám quần sơn lô xô ấy là giấc ngủ ngh́n thu của vua chúa được phong kín trong ḷng những rừng thông u tịch và niềm kiêu hănh âm u của những lăng tầm đồ sộ toả lan khắp cả một vùng thượng lưu”.

    Vận dụng kiến thức về văn hoá, văn học, tác giả tạo cho người đọc ấn tượng về vẻ đẹp trầm mặc, như triết lư, như cổ thi gắn với những thành quách, lăng tẩm của vua chúa thuở trước.

    c) Sông Hương khi chảy vào thành phố

    Nếu ở trên, người đọc cảm nhận phần nào tính chất vẻ đẹp man dại, dịu dàng, trầm mặc của con sông th́ giờ đây con sông được khám phá, phát hiện ở sắc thái tâm trạng. Sông Hương gặp thành phố như đến với điểm hẹn t́nh yêu, trở nên vui tươi và đặc biệt chậm răi, êm dịu, mềm mại. Ng̣i bút của tác giả đă thực sự thăng hoa khi vẽ nên những h́nh ảnh đầy ấn tượng, những cảm nhận tinh tế, những liên tưởng, so sánh đẹp đẽ đến bất ngờ, lư thú, thể hiện t́nh yêu say đắm với con sông. Đó là những nét bút thật “dịu dàng, t́nh tứ, đắm đuối” ; “chiếc cầu trắng của thành phố in ngần trên nền trời, nhỏ nhắn như một vầng trăng non”, sông Hương “uốn một cánh cung rất nhẹ sang cồn Hến”, đường cong ấy làm cho ḍng sông mềm hẳn đi như một tiếng “vâng” không nói ra của t́nh yêu”, “ngh́n ánh hoa đăng bồng bềnh” làm ḍng sông thêm lộng lẫy, con sông ngập ngừng như có : “những vấn vương của một nỗi ḷng” không nỡ rời xa thành phố. (liên hệ câu thơ Thu Bồn : con sông dùng dằng, con sông không chảy / Sông chảy vào ḷng nên Huế rất sâu)

    - Qua thành phố, sông Hương trôi thật chậm, thực chậm, “cơ hồ chỉ c̣n là một hồ yên tĩnh” Tác giả so sánh với ḍng chảy tốc hành của sông Nê-va để thấy quư hơn điệu chảy lặng lờ của sông Hương khi ngang qua thành phố nh́n nó như là “vấn vương của một nỗi ḷng”

    - Liên hệ với thơ Hàn Mặc Tử, thơ Tố Hữu khi viết về sông Hương êm đềm thơ mộng.

    Gió theo lối gió, mây đường mây
    Ḍng nước buồn thiu hoa bắp lay
    (Hàn Mặc Tử)

    Hương Giang ơi, ḍng sông êm
    Qua tim ta vẫn ngày đêm tự t́nh
    (Tố Hữu)

    Sông Hương mang vẻ đẹp lững lờ, êm đềm, trầm lắng, nó b́nh thản, chậm răi như tâm tính người Huế vậy.

    - Kiến thức âm nhạc được tác giả huy động với liên tưởng kỳ thú “điệu chảy lặng tờ” của con sông khi ngang qua thành phố : “Đấy là điệu Solon t́nh cảm của Huế”. Câu thơ trong truyện Kiều tả tiếng đàn (trong như tiếng hạc bay qua) cũng gợi nhớ đến làn điệu nhạc cung đ́nh Huế “Tứ đại cảnh”

    => Phải rất hiểu sông Hương, tác giả mới cảm nhận thấm thía vẻ đẹp con sông lúc đêm sâu. Đó là lúc mà âm nhạc cổ điển Huế được sinh thành. Khi đó, trong không khí chùng lại của ḍng sông nước ấy, sông Hương đă trở thành một người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya

    2. Ai đă đặt tên cho ḍng sông ?

    Bài kí kết thúc bằng cách lư giải về cái tên của ḍng sông, nhấn mạnh bằng một huyền thoại mĩ lệ, mang đến cho tác phẩm sắc màu lăng mạn. Đó là chuyện về cư dân hai bên bờ sông nấu nước của trăm loài hoa đổ xuống ḍng sông cho làn nước thơm tho măi măi. Huyền thoại về tên ḍng sông đă nói lên khát vọng của con người ở đây muốn đem cái đẹp và tiếng thơm để xây đắp văn hoá, lịch sử, địa lư quê hương ḿnh. Việc đặt tên cho bài kí thống nhất với phần kết thúc chẳng những lưu ư người đọc về vẻ đẹp của ḍng sông mà c̣n gợi lên niềm biết ơn đối với những người đă khai phá miền đất lại. Kết thúc bài kí đọc lại một niềm buâng khuâng trong tâm hồn người đọc :

    Ḍng sông ai đă đặt tên
    Để người đi nhớ Huế không quên ?

    3. Nét đặc sắc của văn phong Hoàng Phủ Ngọc Tường

    + Bút kí : Ghi lại những con người thực và sự việc mà nhà văn đă t́m hiểu, nghiên cứu cùng với những cảm nghĩ của ḿnh nhằm thể hiện một tư tưởng nào đó. Sức hấp dẫn và thuyết phục của bút kí tuỳ thuộc vào tài năng, tŕnh độ quan sát, nghiên cứu, khám phá, diễn đạt của tác giả đối với các sự kiện được đề cập đến (Từ điển thuật ngữ văn học, NXB Hà Nội 2004)

    Tuỳ bút ghi lại một cách tương đối tự do những cảm nghĩ của người viết, kết hợp với việc phản ánh thực tế khách quan.

    - Điểm chung : Sự thành công của 2 thể loại đều tuỳ thuộc vào tài năng, tŕnh độ quan sát, khám phá, diễn đạt của người viết với đối tượng phản ánh, đều đ̣i hỏi sự thống nhất giữa chủ quan và khách quan, trí tuệ và cảm xúc.

    - Điểm riêng : Bút kí mang tính chặt chẽ hơn, tuỳ bút mang tính tự do hơn, nó mang đậm dấu ấn cá nhân của người nghệ sĩ chân chính. Tùy bút mang đậm chất thơ

    + Nét đặc sắc của văn phong tác giả qua đoạn trích

    - Soi bóng tâm hồn với t́nh yêu say đắm, lắng sâu niềm tự hào tha thiết quê hương xứ sở vào đối tượng miêu tả khiến đối tượng trở nên lung linh, huyền ảo, đa dạng như đời sống, như tâm hồn con người.

    - Sức liên tưởng ḱ diệu, sự hiểu biết phong phú về kiến thức địa lư, lịch sử, văn hoá nghệ thuật và những trải nghiệm của bản thân

    - Ngôn ngữ trong sáng, phong phú, uyển chuyển, giàu h́nh ảnh, giàu chất thơ, sử dụng nhiều phép tu tư như : So sánh, nhân hoá, ẩn dụ,...
    - Có sự kết hợp hài hoà cảm xúc, trí tuệ, chủ quan và khách quan.

    (Sưu tầm)

  3. #3
    Tham gia ngày
    May 2012
    Bài gửi
    1.721
    Cảm ơn
    4
    Thanked 102 Times in 78 Posts

    I. T́m hiểu chung

    1. Tiểu dẫn


    + Hoàng Phủ Ngọc Tường là một trí thức yêu nước. Ông tham gia vào phong trào đấu tranh chống Mĩ nguỵ ở Thừa Thiên Huế.

    Quê gốc: Làng Bích Khuê – xă Triệu Long - huyện Triệu Phong - tỉnh Quảng Trị. Sinh năm 1937 tại thành phố Huế. Tốt nghiệp Trường đại học Sư phạm Sài G̣n, nhận bằng cử nhân văn khoa, Đại học Huế (Ban Triết văn). Từ 1960 đến 1966 dạy học ở Trường Quốc học Huế. Từ năm 1963, ông đă tham gia phong trào cách mạng ở nội thành, làm báo cờ giải phóng ở Huế. Hoàng Phủ Ngọc Tường thoát li lên chiến khu từ năm 1968 đến năm 1975, Hoàng Phủ Ngọc Tường giữ nhiều trọng trách: Tổng thư kí liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hoà b́nh thành phố Huế, Tổng thư kí Hội văn học nghệ thuật Trị thiên - Huế, Uỷ viên Uỷ ban nhân dân cách mạng tỉnh Quảng Trị, chủ tịch Hội văn học nghệ thuật B́nh Trị Thiên. Năm 1990 ông là Tổng biên tập tạp chí Sông Hương, Cửa Việt.

    + Giới thiệu tài năng Hoàng Phủ Ngọc Tường.

    Tác phẩm: Văn xuôi có các tập: Ngôi sao trên đỉnh Phu Văn Lâu (1971), Rất nhiều ánh lửa (1979), Ai đă đặt tên cho ḍng sông? (1986), Hoa trái quanh tôi (1995), Bản di chúc của “Cỏ lau” (1997), Ngọn núi ảo ảnh (1999).

    Thơ có: Những dấu chân qua thành phố (1976), Người hái phù dung (1992).

    Hoàng Phủ Ngọc Tường viết báo, làm văn từ những năm 60 của thế kỉ XX, là nhà thơ có phong cách độc đáo. Đặc biệt ông có sở trường về thể bút kí, tuỳ bút. Ông là nhà văn uyên bác, tài hoa. Kí của Hoàng Phủ Ngọc Tường vừa giàu chất trí tuệ vừa giàu chất thơ. Nội dung thông tin về văn hoá lịch sử rất phong phú. Đề tài trong tác phẩm của ông khá rộng. Đó là cảnh sắc con người khắp mọi miền đất nước. Từ rừng hồi Xứ Lạng đến đất mũi Cà Mau, từ núi bài thơ Hạ Long đến Đồng Tháp Mười Nam Bộ, đến Điện Biên lịch sử... Đặc biệt từ những bài thơ về Huế, Thuận Hoá, Quảng Trị, Quảng Nam, thành phố cố đô Huế... những bài kí hàm súc để lại nhiều rung cảm cho người đọc.

    - Nét đặc sắc trong sáng tác tác của Hoàng Phủ Ngọc Tường là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và trữ t́nh, giữa nghị luận sắc bén và suy tư đa chiều của vốn kiến thức sâu, rộng về triết học, văn học, lịch sử, địa lí... Tất cả thể hiện lối viết hướng vào nội tâm, say đắm, tài hoa.

    - Ông đă được nhận nhiều Giải thưởng về văn xuôi.

    + Giải thưởng của Hội nhà văn cho tập kí Rất nhiều ánh lửa, Miền gái đẹp...

    + Giải thưởng của Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2007.

    2. Văn bản

    - Bài Ai đặt tên cho ḍng sông? Là một trong những bài tuỳ bút đặc sắc của Hoàng Phủ Ngọc Tường. Bài tuư bút có 3 phần:

    + Phần 1 nói về cảnh quan thiên nhiên của sông Hương

    + Phần 2 và 3 là phương diện lịch sử và văn hoá của sông Hương

    Đoạn trích này nằm trong phần 1 cộng với lời kết của toàn tác phẩm. Tuy nhiên đoạn trích không chỉ đề cập tới cảnh quan thiên nhiên sông Hương xứ Huế mà c̣n thấy được sự gắn bó lịch sử và văn hoá của cố đô Huế. Nó tiêu biểu cho phong trào của Hoàng Phủ Ngọc Tường.
    SGK

    II. Đọc hiểu văn bản

    Với xúc cảm vô cùng thiết tha với xứ Huế, tác giả đă sử dụng triệt để mọi tiềm năng văn hoá và vốn từ giàu có của ḿnh để phát hiện, diễn tả vẻ đẹp xứ Huế tập trung ở ḍng sông Hương.

    1. Vẻ đẹp của sông Hương qua cảnh sắc thiên nhiên

    - Khác với nhiều con sông “sông Hương là thuộc về một thành phố duy nhất”. Nghĩa là sông Hương gắn liền với Huế. Nói đến Huế là nghĩ tới sông Hương và nghĩ về sông Hương là nói tới Huế. Điểm nh́n nghệ thuật vẫn là sông Hương.

    + Sông Hương ở đầu nguồn (thượng nguồn)

    Tác giả miêu tả sông Hương ở đầu nguồn với sức sống mănh liệt, hoang dại nhưng cũng dịu dàng say đắm.

    + “Mănh liệt qua các ghềnh thác”, “cuộn xoáy như cơn lốc”, “là bản trường ca của rừng già, rầm rộ giữa bóng cây đại ngàn”. Sông Hương đi qua ḷng Trường Sơn “Sông Hương đă sống nửa cuộc đời của ḿnh như một cô gái Di-gan phóng khoáng mà man dại (sống lang thang nay đây, mai đó, trên một chiếc xe không có nơi cư trú nhất định)

    * Cũng có h́nh ảnh gợi sự dịu dàng và đắm say: “Cũng có lúc trở nên dịu dàng và đắm say giữa những dặm dài chói lọi màu đỏ của hoa đỗ quyên rừng”. Tác giả kết luận: “Rừng già đă hun đúc cho nó một bản t́nh ca gan dạ, một tâm hồn tự do trong sáng tác”. Ḍng sông đă được thổi bằng ngọn gió tâm hồn rào rạt nhạy cảm, liên tưởng tự do để càng mạnh mẽ hơn ở phận thượng nguồn.

    + Sông Hương ở đồng bằng

    Sông Hương được thay đổi về tính cách

    * “Sông như chế ngự được bản năng của người con gái” để “mang một sắc đẹp dịu dàng và trí tuệ, trở thành người mẹ phù sa của một vùng văn hóa xứ sở”. Hiểu biết về địa lí đă giúp tác giả miêu tả tỉ mỉ về sông Hương với h́nh ảnh: “chuyển ḍng một cách liên tục ṿng giữa khúc quanh đột ngột, uốn ḿnh theo những đường cong thật mềm”, “ḍng sông mềm như tấm lụa với những chiếc thuyền xuôi ngược chỉ bé vừa bằng con thoi”. Cảnh đẹp như bức tranh có đường nét, h́nh khối: “Nó trôi đi giữa 2 dăy sồi sừng sững như thành quách với những điểm cao đột ngột như Vọng Cảnh, Tam Thai, Lựu Bảo” (tên những quả đồi phía tây nam thành phố Huế). Người đọc c̣n bắt gặp vẻ đẹp đa màu mà biến ảo, phân quang màu sắc của nền trời tây nam thành phố “sớm xanh, trưa vàng, chiều tím”. Sông Hương lại có vẻ đẹp “trầm mặc” chảy dưới chân những rừng thông u tịch với những lăng mộ âm u mà kiêu hănh của các vua chúa triều Nguyễn.

    Đó c̣n là vẻ đẹp mang màu sắc triết lí, cổ thi khi đi trong âm hưởng ngân nga của tiếng chuông chùa Thiên Mụ, có vẻ đẹp “vui tươi” khi đi qua những băi bờ xanh biếc vùng ngoại ô ở Kim Long, có vẻ đẹp “mơ màng trong sương khói” khi nó rơi xa dần thành phố để đi qua những bờ tre, luỹ trúc và những hàng cau thôn Vĩ Dạ.

    Đoạn tả sông Hương khi qua thành phố đă được nhiều ấn tượng. Đấy là h́nh ảnh chiếc cầu bắc qua ḍng Hương: “Chiếc cầu trắng in ngấn trên nền trời, nhỏ nhắn như những vành trăng non”. Nhà văn như thổi linh hồn của con người vào cảnh vật “đường cong ấy làm cho ḍng sông mềm hẳn đi, như một tiếng vâng không nói của t́nh yêu”, “Những nhánh sông mang nước của ḍng sông Hương... nào nh́n thấy được”. “Tôi nhớ sông Hương, quư điệu chảy lững lờ của nó khi ngang qua thành phố”. Dường như sông Hương không muốn xa thành phố: “Rồi như sực nhớ lại một điều ǵ chưa kịp nói. Nó đột ngột đổi ḍng, rẽ... kín đáo của t́nh yêu”. Sông Hương như trở lại “để nói một lời thề trước khi về biển cả”. Tác giả liên hệ “Lời thề ấy vang vọng.. xứ sở”.

    2. Vẻ đẹp sông Hương khám phá được dưới góc độ văn hoá.

    - Tác giả cho có một ḍng thi ca về sông Hương. Đó là ḍng sông không lặp lại ḿnh

    * “Ḍng sông trắng – lá cây xanh” (thơ Tản Đà) (Chơi Huế)

    * “Như kiếm dựng trời xanh” (thơ Cao Bá Quát) (Trường giang như kiếm lập thanh thiên).

    * Là sức mạnh hồi sinh trong tâm hồn thơ Tố Hữu (Tiếng hát sông Hương)

    Răng không! Cô gái trên sông
    ...
    Trên ḍng sông Hương
    * Thơ của Thu Bồn
    Con sông dùng dằng, con sông không chảy
    Sông chảy vào ḷng nên Huế rất sâu

    - Tác giả gắn sông Hương với âm nhạc cổ điển Huế. “Sông Hương đă trở thành một người tài nữ đánh đàn lúc đêm khuya... Quả đúng vậy.. ḍng sông này”. Tác giả tưởng tượng: “trong một khoang thuyền nào đó, giữa tiếng rơi bán âm của những mái chèo khuya” (một nửa của cung bậc âm thanh trong âm nhạc). Phải có độ nhạy về thẩm âm, hiểu biết về âm nhạc của xứ Huế tác giả mới có sự liên tưởng này. Ng̣i bút tài hoa cộng với sự rung cảm mạnh mẽ Hoàng Phủ Ngọc Tường nhớ tới Nguyễn Du: “Nguyễn Du đă bao năm lênh đêng trên quăng sông này...mới sa nửa vời”.

    3. Vẻ đẹp sông Hương gắn liền với những sự kiện lịch sử

    - Tên sông Hương được ghi trong Dư địa chí của Nguyễn Trăi: “nó được ghi là Linh Giang”

    + Ḍng sông ấy là điểm tựa bảo vệ biên cương thời ḱ Đại Việt

    + Thế kỉ XVIII, nó vẻ vang soi bang kinh thành Phú Xuân (tên cũ của thành phố Huế), gắn liền với tên tuổi của người anh hùng Nguyễn Huệ

    + Nó đọng lại đến bầm da tím máu “nó sống hết lịch sử bi tráng của thể kỉ XIX”.

    + Nó đi vào thời đại Cách mạng tháng Tám bằng những chiến công rung chuyển

    + Nó chứng kiến cuộc nổi dậy tiến công tết Mậu Thân 1968. Sông Hương đă gắn liền với lịch sử của Huế, của dân tộc.

    4.Nghệ thuật

    + So sánh

    * Chiếc cầu trắng nh́n từ xa mà ví với trăng non. Ở đó có màu sắc chiếc cầu, có ánh sáng bầu trời, có nét dịu dàng của cô gái Huế.

    * “Như một tiếng vâng không nói ra của t́nh yêu” Đây là biểu hiện sự thuận t́nh mà không nói ra v́ e lệ.

    Sông Hương là sử thi viết giữa màu cỏ lá xanh biếc”

    Sử thi là chiến công gắn liền với mốc lịch sử đất nước, nó là cái hùng gắn với màu đỏ. Ở đây là sử thi viết dưới màu cỏ xanh lá biếc. Phải chăng sử thi mà trữ t́nh, bản hùng ca mà vẫn dịu dàng tươi mát.

    * Tác giả so sánh sông Hương như một cô gái: từng có lúc là cô gái Di-gan phóng khoáng mà man dại. Sông Hương như một cô gái Huế, một thiết nữ tài hoa, dịu dàng, sâu sắc, đa t́nh, khéo trang sức mà không loè loẹt phô trương, giống như những cô dâu Huế ngày xưa trong sắc áo điều lục. “Đấy cũng chính là màu sương khói trên sông Hương giống như tấm voan huyền ảo của tự nhiên, sau đó ẩn giấu khuôn mặt thực của ḍng sông”.

    * Có lúc nhà văn so sánh sông Hương với sông Đa-nuưp của Bu-da-pét, sông Sen của Pa-ri, sông Nê-ve của Lê-nin-grát. Ngoài thủ pháp so sánh trên đây, tác giả c̣n sử dùng một đoạn văn của Hội hoà b́nh thế giới (UNESCO): “Các trung tâm lớn.. v́ các nhà thờ bị phá hoại”. Đoạn văn thuyết minh này có cảm xúc như đoạn văn tuỳ bút, đánh giá cao di sản thiên nhiên, di sản văn hoá thế giới Huế. Sử dụng đoạn văn này thực sự là một kiểu đ̣n bẩy nghệ thuật.

    - Ngoài so sánh, trí tưởng tượng của tác giả c̣n của tác giả c̣n sử dụng nhiều biện pháp nhân hoá, ẩn dụ, văn viết giàu h́nh ảnh

    - Bài tuỳ bút kết thúc bằng cách lí giải tên của ḍng sông: sông Hương, sông thơm. Cách lí giải bằng một huyền thoại: Người làng Thành Chung có nghề trồng rau thơm. Ở đây kể lại rằng v́ yêu quí con sông xinh đẹp, nhân dâ hai bờ sông đă nấu nước của trăm loài hoa đổ xuống ḍng sông cho làn nước thơm tho măi măi. Huyền thoại ấy đă trả lời ai đặt tên cho ḍng sông.

    - Đặt tiêu đề và kết thúc bằng câu hỏi Ai đă đặt tên cho ḍng sông? để nhằm mục đích lưu ư người đọc về cái tên đẹp của ḍng sông mà c̣n gợi lên niềm biết ơn đổi với những người đă khai phá miền đất ấy.
    Mặt khác không thể trả lời vắn tắt trong một vài câu mà phải trả lời bằng cả bài kí dài ca ngợi vẻ đẹp, chất thơ của ḍng sông.

    5. Nét đẹp của văn phong Hoàng Phủ Ngọc Tường

    - Tác giả đă soi bằng tâm hồn ḿnh và t́nh yêu quê hương xứ sở vào sông Hương (đối tượng miêu tả) khiến đối tượng trở nên lung linh, đa dạng như đời sống tâm hồn con người

    - Sự liên tưởng, tưởng tượng phong phú cộng với sự uyên bác về các phương diện địa lí, lịch sử, văn hoá, nghệ thuật đă tạo nên áng văn đặc sắc.

    - Ngôn ngữ phong phú giàu h́nh ảnh, bộc lộ cảm xúc, sử dụng nhiều biện pháp tu từ như so sánh, ẩn dụ, nhân hoá.

    - Có sự kết hợp hài hoà giữa cảm xúc trí tuệ, chủ quan và khách quan. Chủ quan là sự trải nghiệm của bản thân. Khách quan là đối tượng miêu tả - ḍng sông Hương.

    - Phải hiểu kĩ về đối tượng

    - Cảm xúc dồi dào

    - Ư tưởng cao sâu

    - Chọn chi tiết, sự việc, con người chuẩn xác, tiêu biểu

    - Văn giàu h́nh tượng

    (Sưu tầm)

Từ khóa cho bài viết này

Đề bài : anh ( chị ), Để sống đẹp, Đời thừa – nam cao, đối với mỗi con người, "bắt trẻ đồng xanh", a. lin- côn, ai đă đặt tên cho ḍng sông, an tuong thuat, bạn cho rằng thế nào là sành điệu?, bạn sẽ nói ǵ với tuổi trẻ hôm nay?, bạo v́ tiền, bác bỏ lối sống ích kỷ, bài dự thi đạt giải nhất cuộc thi, bai tap lam van, bài văn được điểm 9.5, bai van mau, bai van mau so, bài viết có thể dùng tư liệu thực tế, bàn cách thức rèn luyện, báo thanh niên mở diễn đàn, bí quyết làm tốt văn nghị luận, biểu hiện của lối sống đẹp, b́nh luận bằng việc nêu gương những cá nhân, cảm nghĩ về mẹ, cần hành động tích cực, của bạn về vai tṛ và ư nghĩa, của con người, của nhà thơ tố hữu, của việc học văn trong xă hội ngày nay, cá lớn nuốt cá bé, cac bai van mau, cách sống, cách sống sao cho đẹp, cao đẹp . + bồi dưỡng tâm hồn, câu thơ của tố hữu, chấp nhận thi rớt c̣n vinh dự hơn, chị, chứng minh, cho đề bài, có ba điều làm hỏng, có ba điều làm hỏng một con người, có thể lấy dẫn chứng trong văn học, có thể vận dụng các thao tác, có tính xây dựng, c̣n bạn, con người cần, cuộc đời luôn tồn tại những kẻ, dẫn dắt để nêu vấn đề, giải thích thế nào là sống đẹp, giới thiệu, giai thich, gian lận trong thi cử, học đối với mỗi con người trong, học phương pháp, học phương pháp học, học sinh ngày nay, học vấn là, học vấn là nấc thang, học vấn là nấc thang khôn cùng, hội nhập của đất nước, hỡi bạn ? ( một khúc ca ), hăy trả lời câu hỏi sau, hăy tŕnh bày suy nghĩ của ḿnh, kẻ mạnh không phải là kẻ giẫm, kẻ mạnh là kẻ giúp đỡ kẻ khác trên đôi vai của ḿnh, khôn cùng, kiến thức mỗi ngày thêm mở rộng, lương thiện, lập dàn ư, lập luận như, là dùng đồ vật đắt tiền và khác người, làm thay đổi cuộc đời tôi, lên vai người khác để thỏa măn ḷng ích kỉ, ḷng tự trọng của con người, mạnh v́ gạo, một cách tích cực, một con người: rượu, mở bài, mở mang kiến thức, mục đích của câu thơ, mục đích sống đúng đắn, mà con người, nước việt nam ta, nước việt nam ta nhỏ hay không nhỏ?, nấc thang khôn cùng, nếu được tham gia diễn đàn trên, nêu lên vấn đề sống đẹp, nêu ngay câu thơ của tố hữu và nội dung, nghị luận xă hội, nghị luận xă hội về, nhưng những người từng trải lại bảo rằng, nhận thức đúng đắn và rèn luyện, nhằm khơi gợi tinh thần tự hào dân tộc, nhỏ hay không nhỏ, nhân hậu . + làm cho trí tuệ, nhiều người cho rằng, nhung bai van mau, ôi ! sống đẹp là thế nào phân tích các khía cạnh, phân tích, quan niệm sach tham khao van mau, quyển sách, quyển sách làm thay đổi cuộc đời tôi, rở thành người có ích, rèn luyện hoàn thiện nhân cách, sống đẹp là sống không ngừng học tập, sach van mau hay, sai như thế nào?, sáng suốt, sành điệu là ăn mặc đúng mốt, sành điệu nhất chính là biết chấp nhận thử thách, song nhà văn nam cao lại quan niệm, suy nghĩ về, suy nghĩ về : ḷng tự trọng, suy nghĩ về quan niệm, suy nghĩ về t́nh mẫu tử, tư liệu tham khảo về tác phẩm, tập thể sống đẹp, tap lam van mau, thế giới hiện đại, thế nào là sống đẹp?, thi rớt c̣n vinh dự hơn gian lận trong thi cử, thiếu ư chí nghị lực, thói quen sống, thói quen sống mà con người, tiền bạc và hạnh phúc, t́m hiểu đề, t́nh cảm lành mạnh, tính kiêu ngạo và sự giận dữ, t́nh thương là hạnh phúc, t́nh thương là hạnh phúc của con người, trở thành tốt hay xấu, trực tiếp, tŕnh bày quan điểm, tŕnh bày quan điểm của bạn về, tŕnh bày quan điểm của bạn về vai tṛ, tŕnh bày suy nghĩ của anh, tŕnh bày suy nghĩ của anh/chị, tŕnh bày suy nghĩ của em về câu nói trên, trong thế giới hiện đại?, trong thời đại mở cửa, trong xă hội ngày nay, văn mẫu nghị luận văn học, văn mẫu nghị luận xă hội, văn mẫu nlvh, văn mẫu nlxh, văn nghị luận văn học, văn nghị luận xă hội, vấn đề mà mỗi cá nhân cần, vẻ đẹp sông hương, về câu nói của, về câu nói của a. lin- côn, về tinh thần tự học, với đề bài này, với thanh niên, và đi trước mốt, và dấn thân vào thử thách của cuộc đời, và lập dàn ư, và ư thức trách nhiệm của tuổi trẻ, vai tṛ và ư nghĩa của việc học văn, van ke chuyen, van mau ke chuyen, van mau tuong thuat, van tuong thuat, viết 1 bài văn nghị luận với nhan đề “sành điệu”, viết dưới dạng câu hỏi, vô trách nhiệm, xác định lí tưởng do cách sống, xin hăy dạy cho con tôi, ư kiến ấy đúng, ư nghĩa của việc học văn trong xă hội ngày nay, y nghia cau noi, “xin hăy dạy cho con tôi chấp nhận

View Tag Cloud

Quyền viết bài

  • Bạn không thể gửi chủ đề mới
  • Bạn không thể gửi trả lời
  • Bạn không thể gửi file đính kèm
  • Bạn không thể sửa bài viết của ḿnh
  •