H́nh tượng Rama trong Ramayana


Ramayana là 1 trong 2 bộ sử thi vĩ đại nhất của người Ấn Độ, là tác phẩm bất hủ, có sức sống trường tồn và thành bài ca của thời đại .
Người Ấn Độ thường tự hào rằng “chừng nào sông chưa cạn , núi chưa ṃn th́ sử thi Ramayana cong làm say ḷng người và cứu giúp họ ra khỏi tội lỗi”.
Một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn cho tác phẩm chính là việc xây dựng thành công h́nh tượng nhân vật. Nếu Sita là mẫu người phụ nữ Ấn Độ xinh đẹp, thủy chung , dịu dàng, hiền hậu th́ Rama là mẫu người anh hùng lí tưởng, vị minh quân tuấn tú, tài năng, trọng danh dự. Rama hiện lên với sự lí tưởng và con người trần thế, là nhân vật trung tâm trong tác phẩm , là điểm sáng choi trong tác phẩm và là con người mẫu mặc , lí tưởng của thời đại.
Về nguồn gốc xuất thân .theo truyền thuyết , Rama là hóa thân thứ 7 của thần Visnu- đấng tối cao của đẳng cấp quư tộc Bà la môn. Visnu được giáng thế làm người cứu nhân loại ra khỏi ṿng trầm luân đau khổ trong chiến tranh loạn lạc. Mục đích giáng trần vô cùng cao quư đó là cứu nhân độ thế, tiêu diệt cái ác, bảo vệ cái thiện. Lúc đó có con quỷ Ravana, rakshara 10 đầu độc ác , tự phụ do hắn đă được đấng Brahma ban sức mạnh bất diệt cho hắn và do hắn có khả năng làm cho các hành tinh quay chậm lại, thậm chí đứng lại khiến đấng Bhahma lo lắng đành chấp nhận mọi yêu cầu của hắn để cứu lấy vũ trụ. Không 1 ai có thể tiêu diệt hắn trừ con người và muông thú trên trái đất, do hắn đă quá khinh mạn. V́ vậy, Rama được hóa thân với trong trách tiêu diệt quỷ Ravana.
Trước hết, Rama là nhân vật lí tưởng kiểu mẫu của đạo Hindu vằ đẳng cấp vương công quí toojcKsatrya, đồng thời cũng thể hiện khát vọng của nhân dân đương thời là muốn có 1 vị minh quân , 1 vị anh hùng tài ba , đức độ và dũng cảm để bảo vệ ḿnh cứu ḿnh ra khỏi đau khổ , đem lại công lí và hạnh phúc xă hội.
Đi suốt chiều dài tác phẩm, chàng Rama đă được các nghệ sĩ dân gian miêu tả ở mọi góc độ , mọi phương diện. Chàng là hoàng tử thông minh, tài giỏi nhất trong 4 vị hoàng tử, là người duy nhất được đạo sĩ lựa chọn, chàng hơn hẳn các em về trí tuệ , nhân cách và ḷng quả cảm, do vậy mà chàng được mọi người yêu mến, dân chúng vui mừng, ủng hộ lên ngôi vua. Chàng là người biết quí trọng danh dự, thực hiện bổn phận của 1 người con , 1 vị vua nhân đức. Cha của Rama – đức vua Darasatha trước kia đă từng hứa với thứ phi Kakeyi sẽ thực hiện 2 lời hứa bất ḱ của bà ta. Vào trước hôm Rama lên ngôi vua, Kakeyi đă nhắc lại với nhà vua điều hứa năm xưa và muốn nhà vua nhường ngôi cho con trai bà ta – Bharata thay v́ Rama, và nhà vua phải ra lệnh cho Rama chịu lưu đày trong rừng 14 năm. V́ không muốn cha phải trở thành kẻ thất hứa bị mọi người chê cười , muốn bảo vệ danh dự cho cha , Rama đă thực hiện lời hứa của cha với thứ phi Kakeyi cho dù chàng hoàn toàn có thể ở lại và dù Bharata cũng từ chối ngôi vua này. Rama xuất thân là 1 hoàng tử, đang sống trong nhung lụa nhưng đă từ bỏ cuộc sống cao sang , phú quư nơi cung đ́nh điện ngọc để vào rừng. Lời hứa của cha là danh dự , danh dự của cha chính là danh dự của ḿnh và của cả ḍng giống , Tuyệt đối phục tùng mệnh lệnh của cha , đó là bổn phận người làm con – Đây là những tiêu chuẩn đạo đức của đẳng cấp và xă hội Ấn Độ đương thời.
Rama có sức mạnh phi thường, vơ nghệ cao cường, ḷng nhân đức cao cả. Chàng có đôi mắt sáng như mặt trời và mặt trăng , có đôi tai thấu nhạc của trời đất, là kẻ thù của mọi sự ghen tương , giận hờn và tội ác tàn bạo, đă vượt qua mọi gian nan thử thách , chiến đấu với kẻ thù để bảo vệ t́nh yêu và hạnh phúc, đem lại công lí , cuộc sống yên vui cho mọi người. Rama có ngoại h́nh miêu tả phù hợp với tiêu chí thời đại , 1 hoàng tử tuấn tú và sức khỏe phi thường , chàng giống như 1 vị thần cơi trần gian. Thực tế ngoại h́nh chàng không được miêu tả cụ thể mà chỉ nhắc đến như 1 yếu tố tô dậm vẻ đẹp của chàng. Sức mạnh của chàng được thể hiện qua các hành động. Từ nhỏ Rama đă được rèn luyện , được giáo dục 1 cách khuôn phép, có nguyên tắc. Chàng là người duy nhất nhấc được cây cung thần , cung rất to và nặng chỉ có thể giương bằng 1 chiếc xe có 8 bánh khổng lồ và chưa 1 ai có thể nâng cung lên để bắn. Vậy mà Rama có thể nhẹ nhàng nâng cung lên , kéo dây 1 cách dễ dàng . Cũng nhờ vây mag Rama có thể lấy được nàng Sita – con vua Janaka- xinh đẹp, hiền thục về làm vợ. Sau khi rời bỏ địa vị để vào rừng Rama đưa vợ (nàng Sita) và người em trai Lakshamana theo, họ hạnh phúc sống bên nhau trong rừng. Trong khi tu luyện nơi này, chàng đă lập được rất nhiều chiến công giúp cho nhân loại tránh khỏi tai ương . Chàng dă tiêu diệt rất nhiều quỷ dữ: Con quỷ Vali, quỷ khổng lồ vô địch, đánh quỵ trâu thần Dundubbi. Rama diệt trừ quỷ Thataka và đặc biệt là quỷ vương Râvana . Với tinh thần hiệp nghĩa, Rama đă chiến đấu giành lại ngôi báu cho Sugriva khi Sugriva bị quỷ Vali cướp vợ và đuổi đi. Đây là hành động thể hiện ước mơ công lí của người Ấn Độ. Trong bất ức hoàn cảnh chiến đấu nào, Rama vẫn cứ thể hiện được khí phách hào hùng của 1 chiến sĩ Ksattrya. Chàng là người có sức mạnh , biết sử dụng chiếc cung thần mà Brahma cung cấp, chiếc cung thu hồi gió vào đôi cánh, sức nóng mặt trời vào đầu cung, sức nặng của núi vào thân cung, để xuyên thủng ngực Ravana, kẻ thù của ḿnh.
Đạo đức của Rama là khuôn vàng thước ngọc của đẳng cấp Ksatrya. Có thể nói, toàn bộ ư chí , t́nh cảm , tài năng và sức mạnh chiến thắng của nhân dân được khái quát thành biểu tượng người anh hùng này. Con người luôn bênh vực điều thiện, chống lại điều ác cứu người hiền, đặc biệt là phụ nữ.

Ngoài một con người lí tưởng , Rama c̣n thể hiện con người trần thế của ḿnh. Điều này thể hiện ở t́nh cảm, trách nhiệm của Rama với nàng Sita.
Rama là người đại diện cho vẻ đẹp thời đại. Chàng là người chung thủy, yêu Síta hết mực. Yêu Sita ngay từ cái nh́n đầu tiên khi chàng nh́n thấy, và chàng đă vượt qua mọi thử thách để lấy được nàng 1 cách đường hoàng. Chàng đă bẻ găy cây cung mà đức vua Janaka đă thách đố. Lúc Sít bị Ravana bắt đi, chàng than khóc vật vă, đau đớn khôn nguôi và c̣n nói rằng: quốc gia, ngai vàng sẽ chẳng là ǵ nếu để mất Sita. Ở Rama luôn tồn tại 2 con người: con người bổn phận và con người t́nh yêu. Khi buộc phải lựa chọn, Rama sẽ chọn lựa con người bổn phận. Chính điều này đă đẩy t́nh yêu giữa chàng và Sita vào bi kịch . Khi chiến thắng được quỷ Ravana , Rama đă nghi ngờ phẩm tiết của Síta, tŕ hoăn gặp nàng, cảnh gặp gỡ không phải ở trong 1 không gian tâm t́nh mà là giữa đông đảo nhân dân, quần chúng khiến cho Sita phải chọn cách tự thiêu để chứng minh. Trong “ Rama buộc tội” , không khí căng thẳng như 1 phiên ṭa mà quan thẩm ohans là Rama c̣n bị cáo là Sita. Thái độ của chàng thể hiện thái độ ghen tuông cực độ của chàng. Ḷng ghen đó đă khiến cho 1 vị minh quân vốn sáng suốt mất đi sáng suốt vốn có. Chàng không chấp nhận 1 người vợ không c̣n trong trắng . Chàng nhẫn tâm để vợ ḿnh bước lên giàn hỏa thiêu. CHỉ đến khi ngọn lửa bùng cháy, thần Agni đă làm chứng cho sự trong sạch của nàng th́ Rama mới nhận ra ḷng chung thủy, kiên trinh của Sita. Rama tuy xuất thân từ thánh thần Visnu giáng thế, là bậc quân vương, vị anh hùng nhưng chàng cũng vẫn có đủ mọi cung bậc t́nh cảm của con người trần tục. Chàng yêu yêu say đắm, hết ḿnh nhưng ghen cũng cực độ, có lúc oai phong lẫm liệt, nhưng cũng có lúc mềm yếu nhu nhược, có lúc vị tha nhưng cũng có lúc nhỏ nhen, ích kỉ.

Ng̣i bút xây dựng nhân vật, miêu tả tâm lí vô cùng tinh tế, xuất sắc, sánh ngang với đại thiên tài W. Shakespeare. Ng̣i bút nghệ thuật của Valmiki đă lột tả 1 Rama rất “người” khiến cho nhân vật này vượt qua 1 nhân vật sử thi thông thường, vượt lên trên mọi ước lệ, khuôn sáo thừng thấy. Phan Ngọc nhận định rằng “Cái ḱ diệu nhất vẫn là tài phân tích tâm lí nhân vật. Có thể nói, không quá đáng khi nói rằng chỉ đến lúc W.Shkespeare xuất hiện th́ Valmiki mới có đối thủ”.

ST
Xem thêm bài khác