BÀI 9: TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC ĐẾN ĐỊA H̀NH BỀ MẶT TRÁI ĐẤT

I> NGOẠI LỰC.


Ngoại lực là những lực được sinh ra ở bên ngoài, trên bề mặt Trái đất như các nguồn năng lượng của gió, mưa, băng, nước chảy, sóng biển…


II> TÁC ĐỘNG CỦA NGOẠI LỰC.

Tác động của ngoại lực xảy ra trên bề mặt Trái đất, thể hiện ở các quá tŕnh khác nhau: phong hóa, bóc ṃn, vận chuyển và bồi tụ.

1> Quá tŕnh phong hóa.


a> Phong hóa lí học.

Phong hóa là quá tŕnh phá hủy, làm thay đổi các loại đá và các khoáng vật dưới tác động của nhiệt độ, nước, sinh vật, quá tŕnh này xảy ra chủ yếu do sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ, sự đóng băng của nước.

b>Phong hóa hóa học.

Phong hóa hóa học là quá tŕnh phá hủy, chủ yếu làm biến đổi thành phần, tính chất hóa học của đá và khoáng vật.

Nước có tác động ḥa tan nhiều loại khoáng vật, trên Địa cầu, những nơi có lớp đá dễ bị ḥa tan, nứt nẻ như đá vôi, thạch cao.

c> Phong hóa sinh học.

Phong hóa sinh học là sự phá hủy đá và các khoáng vật dưới tác động của sinh vật như, vi khuẩn, nấm, rễ cây.

2> Quá tŕnh bóc ṃn.

Quá tŕnh bóc ṃn là quá tŕnh các tác nhân ngoại lực như nước, gió, sóng biển, bóc ṃn có các quá tŕnh, xâm thực, thổi ṃn, mài ṃn….

a> Xâm thực.

Xâm thực được thực hiện do gió, nước chảy, sóng biển, băng hà, xâm thực do nước chảy diễn ra theo chiều sâu, tốc độ nhanh tạo thành những dạng địa h́nh phổ biến trên bề mặt Trái đất.

b> Thổi ṃn.

Xâm thực do gió c̣n gọi là quá tŕnh thổi ṃn, thường xảy ra mạnh ở những vùng khí hậu khô hạn.

c> Mài ṃn.

Mài ṃn là quá tŕnh tác động của nước chảy , sóng biển, chuyển động của băng hà, mài ṃn do sóng biển thường tạo nên các địa h́nh như hàm ếch sóng vỗ.

3> Quá tŕnh vận chuyển.

Vận chuyển là quá tŕnh di chuyển vật liệu từ nơi này đến nơi khác, có hai h́nh thức vận chuyển. Các vật liệu nhỏ, nhẹ được động năng của các ngoại lực cuốn theo. Vật liệu lớn, nặng chịu thêm tác động rơ rệt của trọng lượng làm cho vật liệu lăn trên mặt dốc.

4> Quá tŕnh bồi tụ.

Bồi tụ là quá tŕnh tích tụ các vật liệu phá hủy c̣n gọi là quá tŕnh lắng đọng, ở Sa mạc, gió vận chuyển và tích tụ vật liệu, tạo ra các dạng địa h́nh bồi tụ như cồn cát, đụn cát.

Nội và ngoại lực tác động đồng thời lên bề mặt Trái đất, những biểu hiện của chúng đối nghịch nhau.

CÂU HỎI TỰ LUẬN.

Câu 1:

Ngoại lực là ǵ? Nguyên nhân chủ yếu sinh ra ngoại lực? Tác động đến địa h́nh như thế nào?

Câu 2:

Bạn hăy điền các nội dung thích hợp vào bảng dưới đây cho thấy sự khác nhau giữa quá tŕnh: phong hóa, bóc ṃn, vận chuyển và bồi tụ.

CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM.

Câu 1:


Ngoại lực.

a> là những lực sinh ra ở bên trên bề mặt Trái đất
b> nguyên nhân chủ yếu sinh ra là do nguồn năng lượng của bức xạ Mặt trời
c> tác động lên địa h́nh làm cho các dạng địa h́nh bị biến đổi
d> tất cả các ư trên đều đúng
e> ư B và C đúng.

Câu 2:

Ư nào dưới đây không đúng về phong hóa lí học?

a>là sự phá hủy đá thành những khối vụn nhưng không làm thay đổi thành phần hóa học

b>xảy ra chủ yếu do sự thay đổi đột ngột của nhiệt độ, sự đóng băng…
d> có thể thấy nhiều nơi trên bề mặt Trái đất
e> thể hiện rất rơ ở các miền khí hậu nóng ẩm.

Câu 3.

Ở vùng núi và trung du Đông Bắc Bắc Bộ, kiểu phong hóa nào diễn ra mạnh nhất?

a> phong hóa lí học
b> phong hóa hóa học
c> phong hóa sinh vật.

Câu 4:

Thắng cảnh nào sau đây ở nước ta thuộc miền địa h́nh cacxto?

a> quần thể các đảo ở Vịnh Hạ Long
b> Tam cốc – Bích động ( Ninh B́nh )
c> hồ Ba bể ( Bắc Cạn)
d> tất cả các thắng cảnh trên.
Đáp án: Câu 1e, 2d,3b,4d
Xem thêm bài khác