Niên hiệu: Hàm Nghi
Năm sanh, năm mất : 1871-1943
Giai đoạn trị v́: 1884-1885
Tên Húy: Nguyễn Phúc Minh, Nguyễn Phúc Ưng Lịch




Chân dung thông dụng của Hoàng đế Hàm Nghi.

Sau khi vua Kiến Phúc mất rồi, đáng lẽ con nuôi thứ hai của vua Tự Đức là ông Chánh Mông lên ngôi mới phải. Nhưng hai ông Tường và ông Thuyết sợ lập vua lớn tuổi th́ các ông ấy mất quyền hành nên chọn ông Ưng Lịch là em ruột ông Chánh Mông mới 12 tuổi, tôn lên làm vua, đặt niên hiệu là Hàm Nghi.


Viên Khâm sứ Rheinart thấy hai ông Nguyễn Văn Tường và Tôn Thất Thuyết cứ tự tiện lập vua không hỏi ư ông trước đúng như đă giao kết nên gởi quân vào Huế bắt Triều đ́nh phải xin phép. Ông Thuyết và Tường phải làm tờ xin phép bằng chữ Nôm nhưng viên Khâm sứ không chịu, bắt làm bằng chữ Nho (chữ Tàu), hai ông phải viết lại, viên Khâm sứ mới chịu và sau đó đi cửa chính vào điện làm lễ phong vương cho vua Hàm Nghi.


Năm sau (1885), Thống Tướng De Courcy được chánh phủ Pháp cử sang Việt-Nam để phụ lực vào việc đặt nền bảo hộ ở Việt-Nam. Tướng De Courcy muốn vào yết kiến vua Hàm Nghi nhưng lại muốn là toàn thể binh lính của ông, 500 người, đi vào cửa chánh là cửa dành riêng cho đại khách. Triều đ́nh Huế xin để quân lính đi cửa hai bên, chỉ có các bật tướng lảnh là đi cửa chánh thôi cho đứng với nghi thức triều đinh, nhưng tướng De Courcy nhất định không chịu.


Ông Nguyễn Văn Tường và ông Tôn Thất Thuyết thấy Pháp khinh mạn Vua ḿnh như thế đều giận lắm bèn nhất định tấn công trại binh của Pháp ở đồn Mang Cá vào đêm 22 rạng 23 tháng 4 âm lịch, đến sáng th́ quân Pháp phản công, quân ta thua chạy.


Ông Nguyễn Văn Tường cho người rước Vua Hàm Nghi (lúc nầy mới 13 tuổi) trực chỉ tới thành Quảng Trị để lánh nạn nhưng sau đó th́ ông ta lại ra tŕnh diện với quân Pháp. Tướng De Courcy hẹn cho ông hai tháng phải t́m cách để rước Vua về. Ông Tường viết sớ ra Quảng Trị xin rước Vua về nhưng ông Thuyết cản thư không cho Vua biết.


Ông Thuyết ở Quảng B́nh làm hịch Cần Vương để kêu gọi dân chúng giúp Vua chống Pháp, dân chúng nổi dậy rất đông, đâu đâu cũng có kháng chiến nhưng v́ rải rác các nơi nên lực lượng không mạnh (mạnh nhất là phong trào của Đề Thám). Có thuyết kể rằng khi ông Tường tới kêu vua bỏ trốn, vua trả lời rằng "ta có đánh với ai đâu mà phải chạy ?" nhưng quân hộ vệ đă nhào tới ôm vua bỏ lên kiệu và tuông thành trốn. Khi ông Thuyết ra hịch Cần Vương, kể tội ác của Pháp th́ vua Hàm Nghi mới trả lời rằng : "Bây giờ Trẫm mới hiểu" và từ đó đă trở thành một lănh tụ kháng chiến dũng cảm.


Hết hạn hai tháng th́ cả gia đ́nh ông Nguyễn Văn Tường bị ông De Courcy đày ra Côn Đảo rồi sau đó bị đưa tới đảo Haiti ở Thái B́nh Dương. Được ít lâu th́ ông Tường mất, xác được đưa về chôn ở quê nhà.


Trong thời gian nầy, quân Tàu lại xung đột với quân Pháp ở Bắc kỳ v́ Triều đ́nh Trung Hoa không chấp nhận cái hoà uớc mà tướng Lư Hồng Chương đă kư, viện cớ là Triều đ́nh Tàu không hay biết ǵ về vụ đó (có sách nói là Tàu giận vụ Pháp bắt hủy cái ấn của Tàu ban cho Việt Nam), cuộc chiến bùng nổ dữ dội ở Tuyên Quang, Lạng Sơn, ... Hải quân Pháp bắn phá Phúc Châu và vây Đài Loan. Tới năm 1885, chánh phủ Tàu thấy chiến tranh không lợi nên thuận kư tờ hoà ước Thiên Tân với Pháp ngày 27 tháng 4 năm Ất Dậu, trong đó Tàu chấp nhận là Việt Nam thuộc Pháp chứ không thuộc Tàu nữa và bắt đầu vẽ lại một cách chánh thức biên giới Việt-Hoa. Từ đây trở đi coi như Pháp đă chiếm hết nước ta (xin coi h́nh ảnh trong trang "Những tấm h́nh của ông Bác sĩ Hocquard"


Nguồn: vietsciences - Ảnh wikipedia

Xem thêm bài khác