Kết quả 1 đến 3 của 3
  1. #1
    butchimau's Avatar Biên tập viên
    Ngày tham gia
    May 2012
    Bài viết
    1,752

    Đất nước (Nguyễn Đình Thi)

    I.GIỚI THIỆU :
    1.Tác giả :


    - Nguyễn Đình Thi (Sinh năm 1924 tại Luông Phabăng-Lào )

    - Quê quán : Hà Nội

    - Tham tham gia Hội Văn hoá cứu quốc khá sớm .Nguyễn đình Thiquê quán Hà Nội, nhưng sinh tại Luang Prabang, Lào, ngày 20/12/1924. Từ 1931 theo gia đình về nước, học tại Hải Phòng, Hà Nội. Năm 1941 tham gia Thanh Niên Cứu Quốc, 1943 tham gia Văn Hóa Cứu Quốc, bị Pháp bắt nhiều lần. Năm 1945, tham dự Quốc Dân Đại Hội Tân Trào, vào Ủy Ban Giải Phóng Dân Tộc. Năm 1946, là đại biểu Quốc Hội trẻ nhất, làm Ủy viên Thường Trực Quốc Hội, khóa I.

    - Từng giữ chức Tổng Thư ký Hội Nhà văn Việt Nam ..

    - Là một nghệ sỹ đa tài . Không những là nhà thơ, nhà văn, ông còn là một nhà biên soạn kịch, là nhạc sỹ với nhiều ca khúc nổi tiến . Nhận giải thưởng HCM đợt đầu (1991 )

    2. Hoàn cảnh sáng tác :

    Tác phẩm viết trong khoảng thời gian từ 1948 -> 1955 . Bài thơ là sự tổng hợp của những sáng tác Sáng mát trong như sáng năm xưa (48 ), Đêm mít tinh (49 ) và Đất nước (55) . Đây là thời gian ông trải nghiệm , trưởng thành cùng Đất Nước trong kháng chiến chống Pháp lần 2 …

    II. BỐ CỤC :Bài chia làm hai phần :

    Đoạn 1 ( 5 khổ thơ đầu ) : Cảm nhận của tác giả về Quê hương Đất Nước

    Đoạn 2 ( Phần còn lại ) : Cảm nhận của tác giả về đất nước đau thương , anh dũng, quật cường .

    Tuy gồm nhiều khổ thơ nhưng toàn bài thơ thống nhất với nhau, chung một cảm hứng chủ đạo về Đất Nước ( Tên bài )

    III. PHÂN TÍCH :


    1. Đoạn 1: Cảm hứng cùa tác giả về mùa thu quê hương đất nước .

    a) 3 khổ đầu : Cảm xúc về mùa thu đất nước

    * Khổ 1: - Nhịp thơ nhẹ nhàng, êm dịu

    - Hình ảnh thơ chọn lọc, gợi cảm :
    “Sáng mát trong”

    “gió thổi ……….hương cốm mới”

    -> Cảm xúc dạt dào trước mùa thu đẹp của ĐN -> Mùa thu gợi nhớ HN đã xa

    * Khổ 2 : Hoài niệm về mùa thu HN :

    - Cảnh “Sáng chớm lanh ” (đầu thu)
    “những phố dài xao xàc hơi may”
    “thềm nắng lá rơi đầy"

    => Diễn tả trạng thái giao mùa dưới cái nhìn của nhà thơ (không gian, thời gian , cảnh vật, con người : mùa thu đẹp nhưng buồn (Vì đất nước có chiến tranh

    - Hình ảnh người ra đi : “đầu không ngoảnh lại”
    “sau lưng thềm nắng lá rơi đầy"

    => Người ra đi có vẻ cương quyết nhưng lòng còn quyến luyến. Đây là tâm trạng chung của TN bấy giờ : lý trí và tình cảm chưa hòa quyện với nhau

    => Mùa thu rong hoài niệm của nhà thơ : có cái gì buồn trong thời khắc chuyển mùa và thời khắc chia xa.

    * Khổ 3 : Cảm xúc về mùa thu kháng chiến

    - Cảnh thu VB : “núi đồi” , “rừng tre phấp phới” “áo mới ” -> cảnh thu mới mẻ, tươi đẹp, không gian rộng rãi tươi sáng

    - Tâm trạng : “vui, nghe”…”nói cươì thiết tha” -> phấn khởi , tin yêu

    -> Tâm trạng của nhà thơ hòa nhập vào niềm vui của cuộc đời và đất nước đổi thay

    * Khổ 4 :

    - Điệp từ : “đây” “những ” + liệt kê hình ảnh
    -> Gợi lên một đất nước giàu đẹp, mênh mông, rộng lớn.
    - Điệp ngữ :”của chúng ta” + âm hưởng rắn rõi, hào hùng -> khẳng định ý thức làm chủ đất nước và và niềm tự hào chính đáng của dân tộc.

    => Đoạn thơ mang cảm hứng sử thi tác giả nhân danh dân tộc, cộng đồng khẳng định quyền độc lập tự chủ của ĐN

    * Khổ 5 : - Nhịp thơ chậm, giọng thơ trầm lắng, suy tưởng.

    - “Nước những người chưa bao giờ khuất” -> truyền thống buất khuất của dân tộc.

    - “Đêm rì rầm ……
    ……..ngày xưa vọng nói về ”

    -> Không khí thiêng liêng, trang trọng

    -> Tiếng nói của lịch sử, của cha ông nhắc nhở con cháu mai sau.

    -> Mang cảm xúc của tác giả trở về quá khứ xa xăm đầy tự hào, có sự gặp gở giữa truyền thống và hiện tại.

    Sơ kết : Đoạn thơ thể hiện cảm xúc của tác giả về mùa thu ĐN và niềm tự hào về TQVN giàu đẹp, có truyền thống anh hùng buất khuất.

    2. Đoạn 2 : Phần còn lại : ĐN trong kháng chiến

    a) Đất nước đau thương :

    “Những cánh đồng quê chảy máu
    Dây thép gai đâm nát trời chiều ”

    -> Ngôn ngữ tạo hình từ một ấn tượng có thật tác giả nâng thành biểu tượng ĐN đau thương, quằn quại trong chiến tranh

    - “Những đêm dài hành quân …..
    Bỗng …….nhớ mắt người yêu ”
    -> Tình yêu đôi lứa và tình yêu ĐN, cái riêng và cái chung hòa nhập vào nhau trong tâm hồn người chiến sĩ .

    - “Bát cơm chan đầy nước mắt
    Đứa đè cổ đứa lột da ”
    -> Bạo lực hung tàn của kẻ thù.

    b) Đất nước anh hùng trong kháng chiến :

    * 3 khổ : “Từ……. Thương nhà ”

    - Đau thương trong chiến đấu > < ngời lên nét mặt quê hương

    - Gốc lúa bờ tre h.h > < bật lên ….căm hờn
    -> Hình ảnh có tính biểu tượng của một ĐN quật khởi khái quátsự chuyển biếntrong nhận thức của ND

    - Xiềng xích > < trời đầy chim

    - súng đạn > < lòng dân yêu nước thương nhà
    -> Bạo lực kẻ thù không thể hủy diệt được tình yêu cuộc sống hòa bình, lòng yêu nước thương nòi của ND

    * 2 khổ thơ : “Khói …..bình minh ”

    - Nhịp thơ càng lúc càng dồn dập sôi nổi

    - “Khói nhà máy cuộn lên …….”

    - “Kèn gọi quân văng vẳng……”
    -> Khí thế lớn mạnh của cuộc kháng chiến

    - Hình ảnh người chiến sĩ : “Ôm đất nước …..người áo vải….. thành những anh hùng ” -> người dân bình thường mà vĩ đại -> con người mới trong kháng chiến

    - “Ngày …… đêm ………… hy sinh ” > < ….. nghĩ trời đất mới – lòng bát ngát bình minh
    -> Sự chịu đựng gian khổ, hy sinh nhưng đầy lạc quan tin tưởng .
    -> Tác giả khắc họa hình ảnh con người VN kiên cường, dũng cảm trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp.

    * Khổ cuối : Hình ảnh Đất Nước Việt Nam

    - Câu thơ 6 chữ – âm điệu dồn dập sôi nổi hoành tráng -> khí thế từ chiến thắng ĐBP
    - Hình ảnh : “Nước VN từ máu lửa ”
    - “Rũ bùn đứng dậy sáng lòa”
    => Hình ảnh tả thực và biểu tượng ĐNVN đứng lên từ những đau thương. Bức tranh hoành tráng mang tính sử thi.
    SK : Đây là đoạn thơ có tính chính luận thể hiện những cảm xúc của tác giả về ĐNVN đau thương nhưng buất khuất, anh hùng và chiến thắng vẻ vang trong kháng chiến chống Pháp.

    III. CHỦ ĐỀ :

    Bài thơ thể hiện tinh thần yêu nước, niềm tự hào sâu sắc về truyền thống anh hùng buất khuất của ĐN.

    IV. TỔNG KẾT :

    - Nội dung : Bài thơ thể hiên những cảm xúc sâu lắng tinh tế của tác giả vế ĐN trong kháng chiến chống Pháp đau thương nhưng anh dũng, kiên cường và chiến thắng vẻ vang.

    - Nghệ thuật : Bài thơ thể hiện phong cách thơ của NĐT :

    + Hình ảnh, ngôn từ có sức khái quát cao
    + Có sự kết hợp giữa cảm xúc và suy tưởng
    + Nhà thơ chú ý điển tả sâu sắc, tinh tế tiếng nói nội tâm của nhân vật trữ tình.
    ST

    Xem thêm bài khác

  2. #2
    butchimau's Avatar Biên tập viên
    Ngày tham gia
    May 2012
    Bài viết
    1,752
    ĐẤT NƯỚC
    Nguyễn Đình Thi
    I . ĐẶT VẤN ĐỀ .

    Nguyễn Đình Thi là một nghệ sĩ đa tài, có nhiều thành tựu xuất sắc trên nhiều lĩnh vực, đặc biệt là thi ca .
    Đất nước là bài thơ ngắn được Nguyễn Đình Thi viết trong một khoảng thời gian dài (1948 - 1955) . Có thể xem Đất nước là bức tượng đài bất tử về Tổ quốc từ trong máu lửa đau thương “rũ bùn đứng dậy sáng loà”. Trong bản đại hợp xướng của thơ ca Việt Nam viết ca ngợi nhân dân, ca ngợi đất nước, thì Đất nước của Nguyễn Đình Thi là một khúc nhạc với giai điệu thiết tha, hào hùng, sâu lắng, gây được ấn tượng sâu đậm cho người đọc . Bài thơ là cảm xúc về tổ hợp lịch sử, về đất nước, có quá khứ, có hiện tai và tương lai .

    II . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .

    1 . Bảy câu thơ đầu .
    Khởi nguồn cảm xúc và suy ngẫm về đất nước là những cảm giác nảy sinh trong một buổi sáng mùa thu ở chiến khu Việt Bắc .
    Cách mở đầu này có phần giống với thể hứng trong ca dao :
    Sáng mát trong như sáng năm xưa
    Gió thổi mùa thu hương cốm mới
    Tôi nhớ những ngày thu đã xa
    Cảm giác mát trong của thời tiết mùa thu được truyền qua chuỗi âm thanh trong trẻo , nhẹ nhàng và êm dịu của câu thơ mở đầu, thấm vào hồn người đọc, gợi lên nỗi nhớ về mùa thu năm xưa ở Hà Nội . Buổi sáng mùa thu trong lành, mát mẻ, gió nhẹ thổi và thoang thoảng trong gió mùi hương cốm mới . Một mùi hương thanh tao, lịch lãm, rất đỗi quen thuộc của Hà Nội . Chỉ bằng một vài nét mà Nguyễn Đình Thi đã gợi lên cả không gian và thời gian, cả màu sắc và hương vị của Hà Nội mùa thu .
    Trong niềm hoài niệm của nhà thơ, mùa thu Hà Nội hiện lên với những cảnh vật thiên nhiên và con người thật cụ thể, sinh động và gợi cảm :
    Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
    Những phố dài xao xác hơi may
    Người ra đi đầu không ngoảnh lại
    Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy .
    Sự nhạy cảm, tinh tế của một nhà thơ đã giúp Nguyễn Đình Thi nhận ra cái chớm lạnh của một buổi sáng mùa thu, cảm giác được thật cụ thể cái xao xác của gió heo may trên những con phố dài – một nét đặc trưng của phố phường Hà Nội . Trên cái nền của không gian và thời gian đó, nhà thơ ghi lại thật sống động hình ảnh và tâm trạng chàng trai Hà Nội năm xưa phải rời thành phố ra đi, dứt khoát nhưng cũng đầy lưu luyến . Ta bất chợt nhớ đến người li khách trong Tống biệt hành của Thâm Tâm dứt khoát ra đi vì lí tưởng , hay hình tượng người lính trong Tây Tiến của Quang Dũng : Tây Tiến người đi không hẹn ước .

    Những câu thơ viết về Hà Nội trong hoài niệm của nhà thơ là những câu thơ hay nhất, đẹp nhất của bài thơ . Mỗi chi tiết, hình ảnh như được chắt lọc ra từ chính máu thịt tâm hồn ông . “Hình ảnh thơ phải là hình ảnh thực nảy lên trong tâm hồn khi ta sống trong một cảnh huống hoặc một trạng thái nào đấy” . Nguyễn Đình Thi quan niệm về hình ảnh thơ như vậy . Cho nên ta hiểu vì sao mỗi hình ảnh, mỗi chi tiết viết về mùa thu năm xưa ở Hà Nội có cái gì đó vừa da diết, nhớ nhung, vừa ngậm ngùi, vừa lưu luyến . Phải là người yêu tha thiết Hà Nội, am hiểu sâu sắc Hà Nội mới có thể gợi lên được thần thái, cái hồn của mùa thu Hà Nội và tâm trạng con người những năm tháng trước cách mạng : đẹp hiu hắt, vắng lặng, phảng phất buồn . Nỗi buồn đó phảng phất trong cái chớm lạnh của mùa thu, trong khung cảnh thềm vắng lá rơi đầy, qua thái độ dứt khoát ra đi càng bộc lộ sự lưu luyến , qua nhịp điệu khoan thai, dịu dàng, man mác buồn của cả đoạn thơ .

    2 . Mười bốn câu tiếp .

    Từ hoài niệm về mùa thu năm xưa ở Hà Nội, bài thơ lại trở về với không gian và thời gian nơi chiến khu Việt Bắc .
    Mùa thu nay khác rồi
    Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi
    Gió thỏi rừng tre phấp phới
    Trời thu thay áo mới
    Trong biếc nói cười thiết tha .
    Giọng điệu, nhịp điệu của đoạn thơ biến đổi hẳn : khoẻ khoắn, phấn khởi, vui tươi, đầy hào hứng . Những câu thơ như những tiếng reo vui, hình ảnh thơ cũng vận động biến đổi, không còn bóng dáng ước lệ “sen tàn cúc lại nở hoa”, lá ngô đồng rụng lá của thơ cổ hay “với áo mơ phai dệt lá vàng” đài các trong thơ mới mà đã thay áo mới, hiện diện bằng những hình ảnh bình dị, dân dã, khoẻ khoắn và tươi sáng hơn . Giữa không gian rộng lớn, bao la, tựa lòng mình vào cuộc kháng chiến của toàn dân tộc, nhà thơ không còn thấy cảnh mùa thu vắng lặng, buồn hiu hắt nữa mà tươi sáng trong trẻo, rộn ràng những tiếng nói câu cười trong biếc, thiết tha .
    Từ cảm xúc mới về mùa thu, mạch thơ vận động một cách khá tự nhiên dẫn đến niềm tự hào được làm chủ non sông đất nước . Cái tôi trữ tình đã nhường chỗ cho cái ta đại chúng . Việc sử dụng những điệp ngữ (của chúng ta) cùng với từ chỉ định (đây) trong những câu thơ mang tính chất khẳng định vang lên một cách đàng hoàng, dõng dạc thể hiện niềm tự hào về quyền làm chủ non sông . Cách tính ở dạng số nhiều : những cánh đồng, những ngả đường, những dòng sông ... gợi lên một đất nước mênh mông, rộng lớn , ăm ắp niềm tự hào . Thể hiện tư thế, ý thức làm chủ, niềm tự hào chân chính của con người Việt Nam trong kháng chiến .
    Từ giọng thơ phơi phới bốc men say, những câu thơ cuối lại trầm xuống trong những suy tưởng, sâu lắng khi nói tới truyền thống lịch sử bất khuất của đất nước .
    Nước chúng ta
    Nước những người chưa bao giờ khuất
    Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
    Những buổi ngày xưa vọng nói về .
    Đất nước không chỉ là những cái hữu hình (bầu trời, núi sông bờ cõi) mà còn là những cái vô hình, là truyền thống quật cường, bất khuất hàng ngàn đời của dân tộc . Những từ láy : đêm đêm, rì rầm như tiếng vọng thì thầm của hồn thiêng đất nước từngàn xưa vọng về . Tạo không khí linh thiêng khi nhắc đến truyền thống tinh thần hàng ngàn đời của dân tộc . Khẳng định sự bất biến của linh hồn dân tộc .

    3 . Đoạn còn lại .
    “Ôi những cánh đồng que chảy máu
    Dây thép gai đâm nát trời chiều
    Những đêm dài hành quân nung nấu
    Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu”
    Mạch cảm xúc của Nguyễn Đình Thi về đất nước đang ăm ắp niềm tự hào và lắng sâu khi nghĩ về truyền thống lich sử, đột ngột có sự chuyển đổi để hiện lên một đất nước đau thương, mất mát bởi chiến tranh .

    Từ cảm thán “Ôi” đặt ở đầu câu như một tiếng thở dài thốt lên từ trái tim nhà thơ : “Ôi những cánh đồng quê chảy máu” . Cánh đồng quê hay là hình hài đất nước, là dáng hình xứ sở ? ở đây, hình ảnh cánh đồng trở thành hình ảnh mang tính chất biểu trưng, điển hình cho đất nước đau thương trong chiến tranh . Thủ pháp nghệ thuật nhân hoá được sử dụng như cầu nối điễn tả cảm giác đau đớn của quê hương làm người đọc cảm thấy nhói đau trong tim mình bởi máu đó là máu của những người dân lương thiện, của những người con yêu nước thương nòi đã ngã xuống vì độc lập của tổ quốc . Ta chợt nhớ hình ảnh đất nước trong thơ Vũ Cao :
    Bỗng cuối mùa chiêm quân giặc tới
    Ngõ chùa cháy đỏ những thân cau
    hay cảnh cánh đồng xanh trở nên khô cháy trong “Bên kia Sông Đuống”:

    Ruộng ta khô, nhà ta cháy
    nhưng chưa câu thơ nào làm ta nhói đau như câu thơ miêu tả cánh đồng nhuốm một màu máu như câu thơ của Nguyễn Đình Thi . Đây là hình ảnh có thật, nhà thơ ghi lại vào những buổi chiều hành quân qua những cánh đồng vành đai trắng ở tỉnh Bắc Giang cháy lên trong ráng chiều . Hình ảnh cánh đồng quê chảy máu đặt trong sự tương phản với những cánh đồng thơm mát càng làm người đọc thấm thía hơn nỗi đau đất nước có chiến tranh, càng hiểu thêm cái giá của đất nước trong những ngày tự do độc lập .

    Hình ảnh đất nước đau thương trong chiến tranh trở nên ấn tượng hơn, tô đậm hơn bằng hình ảnh “Dây thép gai đâm nát trời chiều” . Đúng là trời xanh không thoát khỏi cảnh đau thương . Đặt câu thơ trong thế tương phản với “trời thu thay áo mới” để nhấn mạnh hình ảnh đất nước đau thương trong chiến tranh . Đặc biệt sự tương phản trong nội bộ câu thơ càng làm nổi bật sự khốc liệt của chiến tranh : “dây thép gai” là biểu tượng của chiến tranh tàn phá, của hành động tàn bạo “đâm nát” tương phản với cảnh trời chiều gợi sự yên bình, êm ả .

    Trên cái nền của đất nước đau thương, Nguyễn Đình Thi đã làm nổi bật tâm trạng của người chiến sĩ :“Những đêm dài hành quân nung nấu. Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu” . Nhà thơ đã cảm nhận sâu sắc những rung động tinh tế trong tâm hồn người ra trận . Những đêm dài hành quân nung nấu thể hiện ý thức sâu sắc của người lính về nghĩa vụ của bản thân mình với đất nước . Đó là thứ tình cảm luôn thường trực, hằn sâu trong suy nghĩ của người ra trận, nhưng trái tim yêu thương đưa anh trở lại với những xúc cảm rất đời thường . Chữ dài đi với chữ nung nấu song hành cùng từ bồn chồn đã diễn tả rất đạt mối quan hệ giữa tình cảm thường trực và đột xuất , thể hiện thật thoả đáng và sâu sắc sự hài hoà giữa cái chung và cái riêng, giữa tình yêu lứa đôi và tình yêu đất nước . Đúng như Nguyễn Đình Thi đã từng viết :
    Anh yêu em như yêu đất nước
    Vất vả đau thương tươi thắm vô ngần
    Đó là nét đẹp trong tâm hồn người Việt Nam, luôn thống nhất tình yêu lứa đôi với tình yêu đất nước, và có gì lớn lao hơn khi chiến đấu bảo vệ quê hương khỏi những đau thương cũng là bảo vệ sự vẹn tròn của tình yêu và hạnh phúc lứa đôi .
    Bài thơ khép lại bằng hình ảnh khái quát, tượng trưng cho đất nước từ trong máu lửa chiến tranh , từ trong đau thương căm phẫn đứng dậy hào hùng :
    Súng nổ rung trời giận dữ
    Người lên như nước vỡ bờ
    Nước Việt Nam từ máu lửa
    Rũ bùn đứng dậy sáng loà
    Đây là khổ thơ duy nhất trong bài tác giả sử dụng thể thơ sáu chữ . Cách ngắt nhịp dồn dập, đều đặn tạo nên một âm hưởng hùng tráng . Nhà thơ đã tạo nên một bức tượng đài của đất nước sừng sững hiện lên chói ngời trên cái nền của máu, lửa, bùn lầy, trong không gian dồn dập ầm vang tiếng súng nổ rung trời .

    III . KẾT THÚC VẤN ĐỀ .

    Đất nước là bài thơ tiêu biểu nhất của đời thơ Nguyễn Đình Thi . Bài thơ cũng rất tiêu biểu cho cái nhìn nghệ thuật của ông về đất nước . Ông là nhà thơ của đất nước trong đau thương . Đất nước soi bóng vào tâm hồn ông, chỉ bộc lộ rõ nhất vẻ đẹp trong đau khổ, trong gian nan, vất vả, nhọc nhằn .

    Nguồn: Internet

  3. #3
    butchimau's Avatar Biên tập viên
    Ngày tham gia
    May 2012
    Bài viết
    1,752
    ĐẤT NƯỚC


    Xưa nay, nhiều bài thơ hay lại được nhà thơ viết rất nhanh, có vẻ như “xuất thần”. Trái lại, có những bài thơ được nung nấu kỹ lưỡng khi hoàn thành chưa hẳn làm ưng ý tác giả, nhất là về cảm xúc, sự xộc xệch trong kết cấu… Đất nước của Nguyến Đình Thi có lẽ là trường hợp ngoại lệ. Nó được thai nghén từ những năm đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp (năm 1948,1949) và hoàn thành khi cuộc kháng chiến ấy đã kết thúc (năm 1955). Dĩ nhiên, đó phải là thành công của nhà thơ có tài. Nhưng điều quan trọng hơn chính là do tác phẩm ấy được tạo dựng nên từ những cảm xúc, suy nghĩ của Nguyến Đình Thi về một chủ đề lớn: Đất nước !

    Khởi đầu bài thơ là những cảm xúc trực tiếp trong một sáng mùa thu, gợi nỗi nhớ về Hà Nội :
    Sáng mát trong như sáng năm xưa
    Gió thổi mùa thu hương cốm mới
    Đó cũng là ấn tượng về một mùa thu Hà Nội : không khí mát trong, gió nhẹ thổi và phảng phất mùi hương cốm mới. Câu thơ gợi tả cả không gian, màu sắc và hương vị, “đồng hiện” cả thời gian và quá khứ và hiện tại, trộn lẫn hình ảnh trong thực tại và hình ảnh trong hoài niệm.
    Hương cốm mới là nét đặc sắc của mùa thu Hà Nội. Dường như đó là kết tinh của tất cả hương vị đất trời, cây cỏ mùa thu Hà Nội. Thạch Lam từng viết về cốm, món quà đặc biệt của mùa thu Hà Nội :

    Phảng phất hương vị ngàn hoa cỏ… là thức dâng của cánh đồng bát ngát xanh, mang trong hương vị tất cả cái mộc mạc, giản dị mà thanh khiết của đồng quê nội cỏ.
    (Hà Nội băm sáu phố phường )

    Sau này, hương cốm cũng đã đi vào nhạc của Trịnh Công Sơn ( Nhớ mùa thu Hà Nội ) cùng với cây cơm nguội vàng, cây bàng lá đỏ… làm thành nét thanh tao, gợi nhớ mùa thu Hà thành :

    Hà Nội mùa thu/ Cây cơm nguội vàng / cây bàng lá đỏ / nằm kề bên nhau/ phố xưa nhà cổ / mái ngói thâm nâu / … Hà Nội mùa thu / mùa thu Hà Nội / mùa hoa sữa về / thơm từng cơn gió / mùa cốm xanh về / thơm bàn tay nhỏ / cốm sữa vỉa hè / thơm bước chân qua…

    Nguyến Đình Thi đã đưa vào thơ những gì đặc trưng nhất của mùa thu Hà Nội. Điều đó chứng tỏ nhà thơ là người gắn bó sâu nặng, thiết tha với Hà Nội thấm thía xao xác khi ở xa trông về

    Nguyến Đình Thi kể, hồi nhỏ đi học trung học, ông thường lên vùng Hồ Tây ngồi ngắm bầu trời và những áng may bay. Cảm hứng về bầu trời thu, về những làn gió mát, về hương vị cốm xanh và những dòng sông, ruộng đồng ở đoạn sau của nhà thơ “cũng chính là cảm hứng về đất nước” ( Nguyến Đình Thi – Bài thơ Đất nước )

    Dòng thơ thứ ba : Tôi nhớ những ngày thu đã xa là một sự chuyển mạch. Thực ra, ở hai câu thơ đầu đã có hình ảnh mùa thu xưa rồi, nhưng đến đây có lẽ không kiềm được dòng hồi tưởng nên lời thơ như buột phát ra :
    Tôi còn nhớ những ngày thu đã xa

    Ở đây, còn có một lý do nữa : Trong bài thơ Sáng mát trong như sáng năm xưa, vốn là vị trí của câu thơ có hình ảnh đẹp : Cỏ mòn thơm mãi dấu chân em. Câu thơ mang dáng dấp suy nghĩ tình cảm và tình cảm của một trí thức Hà Nội. Thời ấy, có thể không hợp với suy nghĩ của nhiều người trong hoàn cảnh kháng chiến nên Nguyến Đình Thi đã thay đi. Song, dù sao thì sự chuyển mạch ấy cũng hợp lý, kết nối được hình ảnh toàn bài thơ.

    Bốn câu thơ kế tiếp miêu tả về mùa thu Hà Nội xưa :

    Sáng chớm lạnh trong lòng Hà Nội
    Những phố dài xao xác hơi may
    Người ra đi đầu không ngoảnh lại
    Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy

    Mùa thu Hà Nội hiện lên trong hoài niệm của nhà thơ thật đẹp và thơ mộng, về thời tiết, thiên nhiên, không gian (chớm lạnh, xao xác hơi may, phố dài ). Đặc biệt, sự cảm nhận của tác giả thật tinh tế và tài hoa khiến cho mùa thu Hà Nội bỗng nhiên biểu hiện bằng hình khối, màu sắc, ánh sáng. Đó là thứ hình khối, ánh sáng, màu sắc của tâm trạng nên khiến lòng người càng thêm xao động.

    Mùa thu Hà Nội trong hoài niệm của Nguyến Đình Thi vì thế mang vẻ đẹp của tâm trạng. Cảnh thu thường gợi lên trong lòng người những phảng phất buồn bởi sự thay đổi âm thầm, dịu ngọt, chầm chậm của hương vị, hoa lá, cỏ cây, của đất trời, ánh sáng. Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là do nhà thơ nắm bắt được những phút giây kì diệu ấy của mùa thu. Ở đất nước, Nguyến Đình Thi không chỉ nắm bắt được thần thái của mùa thu Hà Nội, mà có lẽ mùa thu ấy từ lâu đã là một phần trong tâm hồn nhà thơ.

    Thơ xưa viết về mùa thu thường gắn với chia li, những cuộc tiễn đưa. Thơ thu của Nguyến Đình Thi vô tình có hình ảnh ra đi ấy và vì thế khiến cảnh thu càng thêm xao xuyến :
    Người ra đi đầu không ngoảnh lại
    Sau lưng thềm nắng là rơi đầy

    Đến nay, đã có nhiều ý kiến khác nhau về “ người ra đi” trong câu thơ trên. Có người cho đó là người Hà Nội mang tâm trạng, cảnh ngộ rời bỏ thủ đô khi kháng chiến bùng nổ. Lại có ý kiến cho rằng, đó là hình ảnh người lính của Trung đoàn Thủ đo khi rút khỏi Hà Nội… Thực ra, Trung đoàn Thủ đô rời Hà Nội vào mùa xuân sau hai tháng chiến đấu (1947) và cuộc rút lui ấy diễn ra vào ban đêm, dưới gầm cầu Long Biên. Còn nếu gắn việc người Hà Nội ra đi khi kháng chiến bùng nổ càng không đúng vì toàn quốc kháng chiến diễn ra tháng 12 năm 1946. Căn cứ vào cảm xúc và hình tượng thơ có thể khẳng định việc người ra đi ấy diễn ra trước năm 1945. Người ấy có sự dứt khoát về một lựa chọn (đầu không ngoảnh lại ) nhưng trong lòng hẳn nhiều vương vấn, luyến lưu nên âm điệu thơ bâng khuâng và cảnh ra đi tuy đẹp nhưng buồn và lặng lẽ : Hình ảnh ấy gần với người ra đi của Thâm Tâm:
    Đưa người, ta chỉ đưa người ấy
    Một giã gia đình, một dửng dưng…
    -Ly khách!Ly khách! Con đường nhỏ
    Chí lớn không về bàn tay không
    (Tống biệt hành )
    Nguyễn Đình Thi từng thổ lộ : Người ra đi này cũng không phải tác giả hoặc một người cụ thể - người ra đi ấy có thể là đi làm cách mạng, hoặc vì một lẽ khác, vì một bi kịch chung hoặc riêng… Dù sao đấy cũng là một người bỏ nơi ở, bỏ nói mình đang quen sống để ra đi, người ấy có nhiều nông nổi, nhiều tâm trạng, cho nên ra đi “đầu không ngoảnh lại”, cảnh đẹp vắng vẻ, quyến luyến lặng lẽ. Người ra đi ấy có một cảnh ngộ nào đấy ta không biết rõ, nhưng đầu anh ta không ngoảnh lại, anh ta thấy cần phải đi, và những cái anh ta bỏ lại sau lưng, hình như không phải của anh ta nữa (Thư trả lời bnj đọc,ngày 14.12.1983)

    Dù gì đi nữa thì khổ thơ trên vẫn là những câu thơ đẹp nhất của bài thơ đất nước. Có những người nói đó là “những câu thơ thật mới mẻ về hình thức, thật mới mẻ về cảm xúc so với thời bấy giờ, và ngay cả bây giờ, nó vẫn nguyên giá trị thơ, như là những giá trị cổ điển vậy” (Tâm Hoàng, Nhân Dân chủ nhật, ngày 11.8.1991)

    Từ hoài niệm về mùa thu Hà Nội xưa, tác giả dẫn vào cảm xúc về mùa thu đất nước, trong cảnh hiện tại ở chiến khu Việt Bắc :
    Mùa thu nay khác rồi
    Tôi đứng vui nghe giữa núi đồi
    Gió thổi rừng tre phất phới
    Trời thu thay áo mới
    Trong biếc nói cười thiết tha

    Bài thơ có sự chuyển đổi về âm điệu, nhịp điệu: những câu thơ ngắn với những thanh nhịp nhanh, rộn ràng; sự phối hợp âm thanh với vần trắc và thanh trắc (phất phới, áo mới ). Cảnh sắc thiên nhiên cũng có sự thay đổi. Vẫn là mùa thu với bầu trời trong xanh, nhưng tươi sáng, nhiều hoạt động linh hoạt, gió thổi, rừng tre phất phới, trời thu thay áo mới, nói cười thiết tha. Tất cả sự thay đổi ấy hoà nhập với tâm trạng con người (đứng vui), thể hiện niềm vui hồ hởi, phấn chấn, tin tưởng, một vẻ đẹp khoẻ mạnh và tươi sáng.

    Sự tinh tế trong cảm nhận của nhà thơ thể hiện ở những nét riêng biệt của mùa thu mới : âm thanh ngân xa, vang vọng, ánh nắng như trong sáng hơn và bầu trời cũng cao rộng hơn.
    Từ cảm xúc về mùa thu đất nước,Nguyến Đình Thi dẫn dắt đến sự bộc bạch tình cảm mến yêu tha thiết và tự hào :
    Trời xanh đây là của chúng ta
    Núi rừng đây là của chúng ta
    Những cánh đồng thơm mát
    Những ngả đường bát ngát
    Những dòng sông đỏ nặng phù sa
    Nước chúng ta
    Nước những người chưa bao giờ khuất
    Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
    Những buổi ngày xưa vọng nói về

    Những từ chỉ định (đây) và điệp ngữ (của chúng ta) vang lên dõng dạc, tự hào về quyền làm chủ của đất nước. Ngay cả sự liệt kê (một cách khái quát, bằng những danh từ và tính từ) tiếp tục bổ sung cho niềm tự hào to lớn ây. Đặc biệt là hình ảnh bầu trời được Nguyến Đình Thi hết sức chú ý : Trời xanh đây là của chúng ta. Hình ảnh ấy vừa chân thực,lại vừa có ý nghĩa tượng trưng cho đất nước, cho tự do, cho những gì cao đẹp nhất của con người. Còn nhớ, trước năm 1945, Nguyến Đình Thi từng viết :

    Trời xanh ơi hỡi xanh không nói
    ` Hồn tam muốn hiểu chẳng cùng cho

    Khi ấy, “trời xanh” là hình ảnh đẹp, nhưng ngoài tầm với và sự hiểu biết của con người.

    Trên cái nền không gian rộng mở, được miêu tả từ nhiều mặt, Nguyến Đình Thi chuyển sang chiều dài thời gian, nói lên đặc điểm, truyền thống và độ sâu lắng của đất nước và con người Việt Nam.

    Nước chúng ta
    Nước những người chưa bao giờ khuất

    Thực ra, quá khứ, truyển thống của dân tộc không chỉ có vậy. Nhưng có lẽ, trong hoàn cảnh của cuộc kháng chiến toàn dân lúc bấy giờ, Nguyến Đình Thi tập trung nói về truyền thống bốn nghìn năm kiên cường chống giặc ngoại xâm. Câu thơ có sự khái quát rất cao, nhưng lại gợi mở về những lớp người, những thế hệ đã anh dũng hy sinh, sẵn sàng hiến dân cho đất nước.

    Tất nhiên, cùng với nhiều truyền thống tốt đẹp khác, tinh thần bất khuất của dân tộc hợp thành tiếng nói bền bỉ, liên tục, tiếp sức cho hiện tại :

    Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất
    Những buổi ngày xưa vọng nói về

    Tiếng nói ấy trở thành hồn thiêng sông núi, tiếp sức, nhắc nhở người đời sau. Nguyến Đình Thi là nhà thơ sớm cảm nhận mối quan hệ giữa quá khứ và hiện tại. Sau ông, nhiều nhà thơ còn tiếp tục khai thác những khía cạnh độc đáo khác nhau về mối quan hệ ấy. Từ Huy Cận :

    Cha ông yêu mến thời xưa cũ
    Trần trụi đau thương bỗng hoá gần
    Những bước mất đi trong thớ gỗ
    Về đây, tười vạn dặm đường xuân
    (Các vị La Hán chùa Tây Phương)

    đến Chế Lan Viên (Người đi tìm hình của nước, Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng?), Lê Anh Xuân, Thu Bồn… rồi Nguyễn Khoa Điềm ở những năm tháng đánh Mỹ :

    Mai này con ta lớn lên
    Con sẽ mang đất nước đi xa
    Đến những tháng ngày mơ mộng
    Em ơi em, đất nước là máu xương của mình
    Phải biết gắn bó và san sẻ
    Phải biết hoá thân cho dáng hình xứ sở
    Làm nên đất nước muôn đời...
    (Mặt đường khát vọng)

    Phần hai bài thơ tập trung vào một ý lớn : đất nước từ trong đau thương căm hờn đứng lên ngời sáng

    Mở đầu là một hình ảnh về đất nước trong chiến tranh :

    Ôi những cánh đồng quê chảy máu
    Dây thép gai đâm nát trời chiều

    Câu thơ giàu giá trị tạo hình, gây ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc bằng hình ảnh đập mạnh vào cảm giác. Nhiều người nói, Nguyễn Đình Thi sử dụng thủ pháp ngược sáng (contre soleil) của điện ảnh, trong ánh chiều tà, dây thép gai ở đồn giặc vươn lên tua tủa như đâm vào bầu trời. Nguyễn Đình Thi có dịp thổ lộ, ngày ấy “trên những chặng đường công tác mỗi buổi chiều khi mặt trời sắp tắt, nhìn về những chân trời xa thấy đồn bốt giặc với những lô cốt, những hàng dây thép gai giăng đầy làm cho chân trời bị xé nát, nham nhở - gây một tức tối căm giận”. Nên nhớ rằng, đây là một buổi chiều thu, vốn đẹp và nên thơ. Hình ảnh ấy biểu hiện cái nhìn tinh tế và tình cảm chân thật của người viết : chiến tranh tàn phá tất cả, chiến tranh đồng nghĩa với sự huỷ hoại, với cái ác. Không ít nhà thơ cùng thời với Nguyễn Đình Thi cũng đã có những cái nhìn tinh tế và đau xót ấy :

    Có làng trung đoàn ta đi qua
    Máu đông in dấu giày đinh giặc
    Nền tro, gạch sém, ngách buồng ai
    Chiếc tả đầu giường đang cháy dở
    (Quang Dũng- Những làng đi qua,1947)
    Bỗng cuối mùa chiêm quân giặc tới
    Ngõ chùa cháy đỏ những thân cau
    Mới ngỏ lời thôi đành lỗi hẹn
    Đâu ngờ từ đó bặt tin nhau
    (Vũ Cao – Núi đôi, 1956)

    Trên cái nền của hiện thực ấy là tâm trạng của người chiến sĩ :

    Những đêm dài hành quân nung nấu
    Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu

    được đặt ở cùng khổ thơ, tạo thành kết cấu : ngoài/trong. Hai câu đầu là ngoại cảnh, hai câu sau là tâm trạng. Giữa dòng thơ còn có sự đối xứng khác:
    những / bỗng
    nung nấu/bồn chồn
    Cách đối xứng đó làm bật lên phẩm chất ở người chiến sữ : tình cảm thường xuyên là căm thù giặc, ý chí giải phóng đất nước và tình cảm có vẻ đột xuất là nỗi nhớ thương người yêu dâu. Sự xử lý mang tính lịch sử của thời kỳ ấy : tình cảm chung nổi trội hơn tình cảm riêng, nhưng không vì thế mà không có tình cảm riêng.

    5 khổ thơ tiếp tập trung thể hiện suy ngẫm của tác giả về đất nước từ trong đau thương, căm hờn đã đứng lên chiến đấu bất khuất, sẵn sàng hi sinh như những anh hùng của thời đại mới. Tứ thơ phát triển theo hướng suy tưởng nên hình tượng thiên về khái quát, tượng trưng, với những biểu tượng quen thuộc, bát cơm, nước mắt, xiềng xích, chim, hoa… Nhiều câu thơ nặng diễn dịch ý, mang tính chính luận. Ý thơ dựa vào các mảng cảm xúc, tâm trạng, mảng nọ đặt cạnh mảng kia để bộc lộ chủ đề, Nguyến Đình Thi không dùng các câu nối, trái lại là những hình ảnh rời làm thành khối. Chúng liên kết được với nhau là nhờ mạch cảm xúc, suy nghĩ của tác giả.

    Điều đáng nói ở những khổ thơ cuối của bài Đất nước là những hình ảnh, những ý mới :
    Ôm đất nước những người áo vải
    Đã đứng lên thành những anh hùng

    Trán cháy rực nghĩ trời đất mới
    Lòng ta bát ngát ánh bình minh

    Về nghệ thuật, đó là cách sử dụng nhiều động từ và trạng từ chỉ các hành động và trạng thái cảm xúc mạnh mẽ, kèm theo là các trạng ngữ và việc mở rộng thành phần vị ngữ của các câu thơ làm cho trọng tâm câu thơ dồn vào phần vị ngữ :
    Bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu

    Đã ngời lên nét mặt quê hương

    Đã bật lên những tiếng căm hờn

    Bát cơm chan đầy nước mắt
    Bay còn giằng khỏi miệng ta

    Đứa đề cổ đứa lột da…

    Các câu thơ với hình ảnh tương phản ( xiềng xích / trời, súng đạn / lòng dân) khi trùng điệp, tiếp nối (khói nhà máy, kèn gọi quân, ngày nắng đốt, đêm mưa dội…) diễn tả những ý tưởng về đất nước được nhà thơ suy ngẫm trong thời gian dài. Bây giờ, những ý tưởng ấy đã trở nên quen thuộc, gần gũi với mọi người, nhưng ở thời kỳ nước Việt Nam Dân chủ cộng hoà mới hình thành, nhất là trong cuộc kháng chiến khốc liệt, đó lại là sự trải nghiệm phải trả giá bằng mồ hôi, nước mắt, thậm chí bằng máu xương của hàng vạn, hàng triệu con người.

    Bài thơ kết thúc bằng hình ảnh tượng trưng cho sự đứng dậy hào hùng, chói lọi trong khói lửa chiến đấu, từ đau thương căm hờn của đất nước . Bốn câu thơ thể sáu chữ với cách ngắt nhịp đều đặn, dồn dập tạp âm hưởng dõng dạoc, hùng tráng. Hình ảnh này hình thành từ cảnh thực tác giả đã chứng kiến tại chiến trường Điện Biên Phủ năm 1954. Nhà thơ giải thích những câu thơ “đã tiếp nhận được những âm vang mạnh mẽ của chiến trường khi hàng dàn đại bác cùng thi nhau bắn vào đầu giặc...Bài thơ đã kết thúc với âm hưởng chiến thắng của chiến trường Điện Biên Phủ”.

    Đất nước là bài thơ thành công hơn cả của Nguyễn Đình Thi khi ông viết về những chủ đề lớn hơn. Đó cũng là bài thơ hay của nền thơ Việt Nam thời kháng chiến chống thực dân Pháp. Tác phẩm kết hợp được nhiều yếu tố : hình ảnh chân thực và chất suy tưởng, khái quát, cảm xúc, suy ngẫm của cá nhân với tình cảm, tư tưởng của cả dân tộc về đất nước . Có lẽ vì thế, trải qua nhiều năm tháng, Đất nước vẫn là tiếng thơ hào sảng trong tâm hồn người Việt Nam

Tag của Chủ đề này

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •  
Cam kết

Diễn đàn là một hệ thống mở, chúng tôi hoàn toàn không bảo đảm tính chính xác của nội dung và hoàn toàn không chịu trách nhiệm về bất kỳ nội dung nào. Đứng trên lập trường khách quan, chúng tôi tôn trọng tất cả các bài viết và ý kiến của bạn đọc. Chúng tôi chỉ xóa nội dung được cho là vi phạm bản quyền khi có yêu cầu từ phía tác giả hoặc đại diện.

Tài trợ
chữ ký số viettel, chữ ký số | m88.com | Sinh viên Thương mại | Miễn phí Tai Viber cho mobile | Tin tức hot nhất 24h qua | Cập nhật tin sao tại Yeutretho.com | Doc bao 24h
Theo dõi
Liên hệ
quantri.kdh@gmail.com|
Khung Upload nhanh

6404
Lượt xem