Những biểu hiện mới của CNTB ngày nay


1. Những biểu hiện mói trong năm đặc điểm của CNTB độc quyền.

Cơ sở để tìm hiểu nghiên cứu là dựa trên năm đặc điểm kinh tế cơ bản của CNTB độc quyền:

a. Sự tập trung sản xuất và sự thống trị của các tổ chức độc quyền: Sự xuất hiện ngày càng nhiều những công ty độc quyền xuyên quốc gia bên cạnh sự phát triển của các xí nghiệp vừa và nhỏ:

- Hiện tượng liên kết đa dạng tiếp tục phát triển, sức mạnh của các Conson và Conglomerat ngày càng được tăng cường.

- Sự xuất hiện nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ là do:

+ Việc ứng dụng các thành tựu cách mạng khoa học và công nghệ cho phép tiêu chuẩn hóa và chuyên môn hóa sản xuất ngày càng cao dẫn tới hình thành hệ thống gia công. Nhìn bề ngoài, dường như đó là hiện tượng phi tập trung hóa, nhưng thực chất đó chỉ là biểu hiện mới của tập trung sản xuất vì các hãng vừa và nhỏ lệ thuộc và chịu sự chi phối của các hãng lớn về công nghệ, vốn, thị trường.

+ Những ưu thế của doanh nghiệp vừa và nhỏ trong cơ chế thị trường:

*ứng phó linh hoạt với biến động của thị trường.

*Mạnh dạn đầu tư vào những ngành mạo hiểm, có lợi

* Dễ dàng đổi mới trang thiết bị mà không cần chi phí bổ sung lớn

b. Sự thay đổi trong các hình thức tổ chức và cơ chế thống trị của tư bản tài chính:

- Sự thay đổi diễn ra ngay trong quá trình liên kết và thâm nhập vào nhau giữa tổ chức độc quyền ngân hàng và độc quyền công nghiệp. Ngày nay nó mở rộng ra nhiều ngành, hình thành các tổ hợp đa dạng như công - nông - thương - tín - dịch vụ hay công nghiệp - Quân sự - Dịch vụ quốc phòng

- Nội dung liên kết cũng đa dạng, tinh vi, phức tạp hơn. Vai trò của trùm tài chính mở rộng từ một quốc gia tới nhiều nước trên thế giới. Không chỉ thống trị về kinh tế mà còn khống chế và lợi dụng chính quyền nhà nước

- Để bành trướng, thích ứng với quá trình quốc tế hóa đời sống kinh tế, các tập đoàn tư bản tài chính đã hình thành các ngân hàng đa quốc gia và xuyên quốc gia: Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF). Sự hình thành các trung tâm tài chính lớn: Nhật Bản, Mỹ, cộng hòa Liên Bang Đức, Hồng kông, Xingapo

c. Xuất khẩu tư bản vẫn là cơ sở của tư bản độc quyền, nhưng quy mô, chiều hướng và kết cấu của xuất khẩu tư bản đã có bước phát triển mới

- Xuất khẩu tư bản trước kia chủ yếu từ các nước tư bản phát triển sang các nước kém phát triển (khoảng 70%)

- Xuất khẩu tư bản ngày nay: Từ đầu những năm 70 đại bộ phận dòng tư bản lại chảy qua chảy lại giữa các nước tư bản phát triển với nhau, bởi vì: ở các nước đang phát triển và kém phát triển phần lớn thiếu ổn định về chính trị, thiếu đội ngũ chuyên gia, công nhân lành nghề, trình độ dân trí thấp, tích lũy từ nội bộ nền kinh tế thấp, không đủ mức cần thiết để tiếp nhận đầu tư nước ngoài. Trong khi đó các nước tư bản đàu tư phát triển do tác động của cách mạng khoa học công nghệ đã xuất hiện nhiều nghành sản xuất và dịch vụ mới, những ngành có hàm lượng khoa học kỹ thuật cao

d. Sự phân chia thế giới giữa các liên minh của chủ nghĩa tư bản: xu hướng quốc tế hóa, toàn cầu hóa ngày càng tăng bên cạnh xu hướng khu vực hóa nền kinh tế

- Thế lực và phạm vi hoạt động của các công ty độc quyền xuyên quốc gia tăng lên càng thúc đẩy xu hướng quốc tế hóa đời sống kinh tế và sự phân chia phạm vi ảnh hưởng giữa chúng với nhau; đồng htời thúc đẩy việc hình thành CNTB độc quyền nhà nước quốc tế

- Cùng với xu hướng quốc tế hóa, toàn cầu hóa lại diễn ra hiện tượng khu vực hóa đưa tới việc hình thành các liên minh kinh tế: như liên hợp Châu Âu (EC), hiệp hội các nước Đông Nam á (ASEAN), tổ chức hợp tác kinh tế Châu á (APEC), Mậu dịch tự do (FTA), liên minh thế quan (CU) ...

e. Sự phân chia thế giới giữa các cường quốc vẫn tiếp tục dưới những hình thức cạnh tranh và thống trị mới

- Tuy chủ nghĩa thực dân (CNTD) cũ đã hoàn toàn sụp đổ, và CNTD mới đã suy yếu nhưng các cường quốc tư bản chủ nghĩa vẫn ngấm ngầm hoặc công khai tranh giành nhau bằng phạm vi ảnh hưởng bằng cách thực hiện "chiến lược biên giới mềm", ra sức bành trướng "biên giới kinh tế" rộng hơn biên giới địa lý.

- Chiến tranh lạnh tuy đã kết thúc, nguy cơ chiến tranh thế giới bị đẩy lùi, nhưng chiến tranh khu vực, chiến tranh thương mại, sắc tộc, tôn giáo vẫn tiếp tục phát triển

Tóm lại : Dù có những biểu hiện mới, CNTB đương đại vẫn là CNTB độc quyền. Những biểu hiện mới đó chỉ là sự phát triển của 5 đặc điểm cơ bản của CNTB độc quuyền mà Lênin đã chỉ ra từ những năm đầu thế kỷ XX

2. Những biểu hiện mới trong cơ chế điều tiết kinh tế của CNTB độc quyền nhà nước

Từ sau chiến tranh thế giới thứ II đến nay, CNTB độc quyền nhà nước có những biểu hiện mới sau đây:
- Các hình thức của kinh tế thuộc nhà nước trong nền kinh tế quốc dân ngày càng trở nên đa dạng

- Kinh tế thuộc nhà nước và tư nhân kết hợp tăng lên mạnh mẽ

- Chi tiêu tài chính của nhà nước tư bản phát triển dùng để điều tiết quá trình tái sản xuất xã hội tăng lên nhiều

- Phương thức điều tiết của nhà nước linh hoạt hơn, mềm dẻo hơn với phạm vi rộng hơn:

+ Điều tiết bằng chương trình và kế hoạch

+ Điều tiết cơ cấu kinh tế

+ Điều tiết tiến bộ và khoa học công nghệ bằng việc tăng chi ngân sách cho nghiên cứu và phát triển

+ Điều tiết thị trường lao động

+ Điều tiết thị trường tài chính, tiền tệ, chống lạm phát, điều tiết giá cả

+ Điều tiết các quan hệ kinh tế đối ngoại, hệ thống tài chính - tiền tệ quốc tế

(Theo Bài giảng KTCT)
Xem thêm bài khác